در شانزدهمین روز اعتراضات سراسری ایران (دوشنبه ۲۲ دیماه)، در حالی که قطع کامل اینترنت و تمامی مسیرهای ارتباطی کشور همچنان ادامه دارد و عملاً امکان دسترسی مستقل به اطلاعات را از بین برده، دادهها و مستندات تجمیعی نهادهای حقوق بشری از افزایش چشمگیر تلفات و بازداشتها حکایت دارد. بر اساس آخرین آمار تأییدشده هرانا، تا این تاریخ ۶۴۶ نفر در جریان اعتراضات جان باختهاند که شامل ۵۰۵ معترض (از جمله ۹ کودک)، ۱۳۳ مأمور نظامی و انتظامی، یک دادستان و هفت شهروند غیرنظامیِ غیرمعترض میشود. افزون بر این، ۵۷۹ گزارش دیگر از مرگ افراد همچنان در دست بررسی قرار دارد. همزمان، گزارشهایی از تجمع و شعاردهی خانوادههای جانباختگان در بهشتزهرای تهران منتشر شده که نشانهای از تداوم اعتراضات حتی در بستر سوگواری است؛ امری که در شرایط انسداد کامل ارتباطات، بر نگرانیها درباره ابعاد واقعی سرکوب میافزاید.
وضعیت ارتباطات؛ خاموشی کامل و انسداد اطلاعات
در روز شانزدهم اعتراضات، قطع اینترنت و تمامی مسیرهای ارتباطی وارد مرحلهای کمسابقه شده است. بنا بر گزارشهای منتشرشده، خاموشی اینترنت از مرز ۱۰۰ ساعت عبور کرده و علاوه بر اینترنت ثابت و همراه، تماسهای تلفنی و سایر ابزارهای ارتباطی نیز بهشدت مختل یا عملاً قطع شدهاند.
این وضعیت نهتنها اطلاعرسانی عمومی را متوقف کرده، بلکه فرآیند راستیآزمایی مستقل نهادهای حقوق بشری را نیز با محدودیتهای جدی مواجه ساخته است. در چنین شرایطی، بخش قابلتوجهی از اطلاعات موجود با تأخیر، از مسیرهای محدود و با ریسک بالا دریافت میشود و امکان ترسیم تصویری کامل و بهروز از وضعیت میدانی به حداقل رسیده است.
آمارهای هرانا تا پایان روز شانزدهم
بر اساس آخرین دادههای تجمیعی و راستیآزماییشده هرانا تا پایان روز شانزدهم اعتراضات:
- ۵۰۵ نفر از معترضان جان باختهاند.
- در میان آنان ۹ کودک (زیر ۱۸ سال) شناسایی شدهاند.
- ۱۳۳ نفر از نیروهای نظامی و انتظامی کشته شدهاند.
- ۱ نفر از وابستگان حکومتیِ غیرنظامی (دادستان) جان باخته است.
- ۷ نفر از جانباختگان شهروندان غیرنظامیِ غیرمعترض بودهاند.
بر این اساس، مجموع تلفات تأییدشده تا این تاریخ به ۶۴۶ نفر رسیده است.
همچنین هرانا ۵۷۹ گزارش دیگر از موارد مرگ دریافت کرده که همچنان در دست بررسی و راستیآزمایی قرار دارد.
در حوزه بازداشتها نیز، با اتکا به دادههای تکمیلی، شمار بازداشتشدگان تا این تاریخ به ۱۰٬۷۲۱ نفر رسیده است.
افزون بر این، تاکنون ۹۷ مورد اعتراف اجباری از بازداشتشدگان از سوی رسانههای رسمی یا نزدیک به حکومت منتشر شده است؛ روندی که از تداوم فشارهای امنیتی و قضایی بر بازداشتشدگان حکایت دارد.
تحولات میدانی شاخص؛ تجمع در بهشتزهرای تهران
از مهمترین تحولات روز شانزدهم، انتشار گزارشها و ویدئوهایی از بهشتزهرای تهران است. این گزارشها نشان میدهد خانوادههایی که پیکر جانباختگان اعتراضات را تحویل گرفته یا عزیزان خود را به خاک سپردهاند، در محل دفن دست به تجمع و سر دادن شعارهای اعتراضی زدهاند.
برگزاری چنین تجمعهایی در فضای امنیتی و در شرایطی که اینترنت و مسیرهای ارتباطی بهطور کامل قطع است، نشاندهنده تداوم نارضایتی و اعتراض حتی در فضاهای مرتبط با سوگواری و مراسم تدفین است؛ امری که میتواند بیانگر پیوند عمیق میان اعتراضات خیابانی و دادخواهی خانوادههای قربانیان باشد.
روایت رسمی حکومت و تشدید ادبیات امنیتی
همزمان با افزایش آمار تلفات، مقامهای جمهوری اسلامی و رسانههای حکومتی همچنان بر روایت «روایت جعلی» از سوی رسانهها و نهادهای بینالمللی تأکید دارند و مسئولیت خشونتها را متوجه «عوامل خارجی»، «تروریستها» و «اغتشاشگران» میدانند.
در همین راستا، تظاهرات حکومتی در برخی شهرها برگزار و از سوی عالیترین مقامات نظام مورد تمجید قرار گرفته است. این در حالی است که همزمان تهدیدها درباره برخورد «بدون ارفاق» با معترضان، فعالان، و حتی افرادی که بهزعم مقامات «محرک» اعتراضات بودهاند، تشدید شده است.
واکنشها و تحولات بینالمللی در ۲۴ ساعت اخیر
در سطح بینالمللی، روز شانزدهم اعتراضات با موج تازهای از واکنشها همراه بوده است:
رهبران و مقامهای اروپایی از شدت خشونت اعمالشده علیه معترضان ابراز «شوک» کرده و حکومت ایران را به ارائه «روایت جعلی» از وقایع متهم کردهاند.
رئیس پارلمان اروپا از اعمال محدودیت بر ورود کارکنان دیپلماتیک و نمایندگان جمهوری اسلامی به ساختمانهای این نهاد خبر داده است؛ اقدامی که نشانهای از تشدید تنش دیپلماتیک میان اتحادیه اروپا و ایران تلقی میشود.
برخی دولتهای اروپایی از جمله فرانسه و سوئد، در پی وخامت اوضاع امنیتی، اقدام به تخلیه کارکنان غیرضروری سفارتخانههای خود در تهران کرده یا به شهروندانشان توصیه کردهاند خاک ایران را ترک کنند.
دولت آلمان، فرانسه و ایرلند سرکوب «بیرحمانه و نامتناسب» معترضان را محکوم کرده و بر لزوم توقف فوری خشونت و بازگرداندن دسترسی به اینترنت تأکید کردهاند.
در ایالات متحده، مقامهای ارشد بار دیگر اعلام کردهاند که «گزینههای مختلف» در واکنش به تحولات ایران در حال بررسی است، هرچند همزمان از تمایل به مسیر دیپلماتیک نیز سخن گفته شده است.
