اعتراضات و اعتصاب شهروندان در شهرهای مختلف ایران هشتمین روز خود را پشت سر گذاشت. ارزیابی دادههای بهروزشده و راستیآزماییشده حاکی از آن است که علیرغم تشدید تدابیر امنیتی، افزایش استقرار نیروهای انتظامی و امنیتی و تداوم برخوردهای میدانی در برخی مناطق، گستره جغرافیایی اعتراضات همچنان حفظ شده و اشکال مختلف کنش اعتراضی در نقاط گوناگون کشور ادامه دارد. طی هشت روز گذشته دستکم ۲۲۲ نقطه در ۷۸ شهر از ۲۶ استان کشور شاهد برگزاری اعتراضات بوده است. همچنین در جریان این رویدادها دست کم ۹۹۰ شهروند بازداشت و دستکم ۱۹ تن از معترضان جان خود را از دست دادهاند. به گزارش خبرگزاری هرانا، ارگان خبری مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران، اعتراضاتی که از روزهای ابتدایی با اعتصاب و تجمعات صنفی آغاز شد، در هشتمین روز متوالی نیز با تجمعات خیابانی، تحرکات محدود صنفی و اعتراضات دانشجویی در برخی دانشگاهها ادامه یافت.
جغرافیای اعتراضات
بر اساس اطلاعات بهروزشده و تجمیعی، در هشت روز گذشته دستکم ۲۲۲ نقطه در ایران شاهد اعتراضات، تجمعات خیابانی یا اعتصابات صنفی بودهاند. این اعتراضات مجموعاً در ۲۶ استان کشور گزارش شده و طی این مدت، ۱۷ دانشگاه نیز صحنه تحرکات اعتراضی دانشجویان بودهاند.
در شبانهروز گذشته دست کم ۲۰ شهر، شهرهای شیراز، زرقان، قزوین، جوین، یزد، بندرعباس، بیرجند، بهبهان، کرج، سورشجان، ساری، تهران، گچساران، محلات، خرم آباد، شاهرود، لیکک، هفشجان، دورود، مرودشت، تبریز، کرمانشاه، سامان، یاسوج، نورآباد ممسنی، مشهد، مهدی شهر (سنگ سر)، لاهیجان، مشکان، رودسر، نیشابور و بوشهر شاهد تظاهرات خیابانی، تجمعات اعتراضی، اعتصابات صنفی، تجمعات دانشجویی و همچنین شکلگیری جو امنیتی در برخی مناطق بودهاند.
بررسی پراکندگی جغرافیایی اعتراضات نشان میدهد که این تحرکات صرفاً محدود به کلانشهرها نبوده و شهرهای کوچکتر و مناطق مختلف کشور را نیز دربر گرفته است؛ امری که بیانگر گسترش افقی اعتراضات و مشارکت لایههای متنوع اجتماعی در این موج اعتراضی است.
بررسی ویدیوها و گزارشهای راستیآزماییشده نشان میدهد که اعتراضات روز هشتم، مشابه روزهای پیشین، فاقد یک محور واحد بوده و طیفی متنوع از مطالبات را پوشش داده است. شعارهای سر دادهشده در تجمعات، از مطالبات معیشتی و اقتصادی تا انتقاد از شیوه حکمرانی، محدودیتهای آزادیهای فردی و اجتماعی و مطالبه عدالت را در بر میگیرد.
برخورد نیروهای انتظامی–امنیتی و جزئیات خشونت
در روز هشتم اعتراضات سراسری، گزارشها و ویدیوهای منتشرشده همچنان از تداوم فضای امنیتی و بهکارگیری ابزارهای سرکوب از سوی نیروهای انتظامی–امنیتی برای جلوگیری از شکلگیری یا گسترش تجمعات اعتراضی حکایت دارد. تصاویر منتشرشده از شهرهای مختلف، برخوردهای خشونتآمیز، تیراندازی، استفاده از گاز اشکآور و بازداشت معترضان را نشان میدهد.
از سوی دیگر، صداوسیما ویدیویی از اعترافات اجباری شهروندی که متهم به آتشسوزی یکی از ماموران بوده منتشر کرده است، ویدیویی که مشخص نیست تحت چه شرایطی ضبط شده است.
در کنار این موارد، روایتهای رسمی ارائهشده از سوی مقامات محلی درباره برخی جانباختگان با تردید شاهدان عینی و گزارشهای غیررسمی مواجه شده و جزئیات مربوط به نحوه وقوع این موارد همچنان در دست بررسی و راستیآزمایی قرار دارد.
جانباختگان و مصدومان
بر اساس اطلاعات بهروزشده هرانا، مرگ دستکم ۲۰ نفر در جریان اعتراضات هشتروزه محرز شده است. یک تن از جان باختگان وابسته به نیروهای امنیتی-انتظامی بوده است. همچنین تاکنون ۵۱ مورد مصدومیت شهروندان ثبت شده است. مجروحیت هایی که عمدتا ناشی از اصابت گلوله های ساچمه ای و پلاستیکی بوده.
در تکمیل گزارشات روزهای گذشته هرانا، بررسی های میدانی جدید این نهاد حقوق بشری جان باختن رضا عظیمزاده، مهدی امامیپور، لطیف کریمی، سروش سلیمانی، رسول کدیوریان، رضا کدیوریان، حسین ربیعی و امیرمحمد کوهکن را تایید می کند.
همچنین هرانا گزارشات نگران کننده ای از ضرب و جرح ناصر رضائی آهنگرانی، وکیل دادگستری، توسط نیروهای امنیتی شامگاه شنبه ۱۳ دی ماه، در جریان اعتراضات خرمآباد دریافت کرده است.
خبرگزاری کردپا نیز که اخبار مناطق کردنشین را پوشش میدهد، از زخمی شدن دستکم ۳۰ نفر در جریان اعتراضات روز گذشته ملکشاهی خبر داد.
واکنشهای خارجی
تشدید خشونت و سرکوب در ایران نگرانیهای بینالمللی را نیز به دنبال داشته است. سرویس اقدام خارجی اتحادیه اروپا نیز در بیانیهای به نقل از سخنگوی خود نسبت به خشونت علیه معترضان ایرانی ابراز نگرانی کرد و خواستار خویشتنداری نیروهای امنیتی در ایران در برخورد با شرکتکنندگان در تظاهرات مسالمتآمیز شد. این نهاد در بیانیه خود، تظاهرات را “بازتابدهنده مطالبات بسیاری از ایرانیان” خواند و تصریح کرد که اوضاع کنونی و تحولات در سراسر ایران را از نزدیک رصد میکند. در این بیانیه همچین آمده است: «ما نسبت به گزارشهای مربوط به جانباختن و مجروح شدن افراد نگرانیم و از نیروهای امنیتی ایران میخواهیم در برخورد با اعتراضات مسالمتآمیز، حداکثر خویشتنداری را از خود نشان دهند. مقامات به چالشهای اجتماعی-اقتصادی اذعان کردهاند و رسیدگی به این چالشها باید از طریق گفتوگوی فراگیر صورت گیرد، نه با خشونت.»
یک منبع دیپلماتیک وزارت خارجه فرانسه با ابراز تأسف از کشتهشدن معترضان، خواستار شفافسازی کامل و احترام ایران به تعهدات بینالمللی شد.
عفو بینالملل استرالیا خواستار توقف فوری خشونت، آزادی زندانیان سیاسی، توقف اعدامها و پایان استفاده از سلاحهای مرگبار علیه معترضان شد.
انجمن خانوادههای جانباختگان پرواز پیاس ۷۵۲ روز جمعه ۱۲ دی ماه با انتشار بیانیهای، ضمن اعلام همبستگی با معترضان در ایران، خواستار توقف فوری سرکوب خشونتآمیز اعتراضات، پاسخگویی دربارهٔ کشتهشدگان، مجروحان و بازداشتشدگان، و احترام به حق اعتراض و آزادی بیان شد.
واکنشهای داخلی (حکومتی)
فرمانده انتظامی فراجا اعلام کرد که از دو شب گذشته، روند آنچه «دستگیری هدفمند لیدرها» خواند، آغاز شده است. احمدرضا رادان مدعی شد که این افراد متهم به تحریک شهروندان هستند و در قبال این اقدام ارز خارجی دریافت کردهاند.
کماکان رسانه های رسمی و کانال های وابسته به نهادهای امنیتی، اعتراضات شکل گرفته در شهرهای مختلف را «اغتشاش» توصیف می کنند و معترضان را به وابستگی به عوامل خارجی و ارتباط با گروه های اپوزیسیون متهم می دانند؛ روایتی که بدون ارائه اسناد روشن، تلاش دارد ماهیت مطالبات معیشتی و اعتراضی شهروندان را انکار کرده و اعتراضات را به مداخلات بیرونی نسبت دهد.
محمدجعفر منتظری، رئیس دیوان عالی کشور، اعتراضات اخیر را بیارتباط با اراده مردم دانست و تهدیدهای دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا در خصوص حمایت از مردم ایران را بیاثر خواند. علاءالدین بروجردی، عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس، نیز با هشدار به آمریکا اعلام کرد در صورت هرگونه اقدام، منافع این کشور در منطقه هدف قرار خواهد گرفت. قاسم روانبخش، نماینده قم، حمایت ترامپ از معترضان را مصداق دخالت خارجی دانست و آن را رد کرد. در مقابل، احمد نادری، عضو هیئترئیسه مجلس، اعتراضات را ناشی از تورم افسارگسیخته و ناهماهنگیهای اقتصادی دولت ارزیابی کرد. همزمان، فرمانده انتظامی استان یزد از شناسایی و بازداشت مدیران شماری از صفحات مجازی مرتبط با اعتراضات خبر داد.
جبهه اصلاحات ایران نسبت به اعتراضات اخیر واکنش نشان داد و اعلام کرد که رویکرد دولت در پرهیز از خشونت و شنیدن صدای معترضان، گامی مثبت، هرچند ناکافی، در مسیر بازسازی اعتماد عمومی است. اعتراضات مردم ایران ریشهای کاملاً داخلی دارد و تنها از راه مسالمتآمیز قابل پیگیری است.
علی ربیعی، دستیار اجتماعی رئیس جمهور در واکنش به اعتراضات گفت: ایران امروز در یکی از پیچیدهترین مقاطع تاریخی خود ایستاده است؛ مقطعی که علاوه بر فشارهای بیرونی، برآیند انباشت ناترازیهای اقتصادی، فرسایش سرمایه اجتماعی و خطاهای سیاستی در دهههای گذشته است
خانه کارگر ایران در بیانیه ای نسبت به اعتراضات واکنش نشان داد و اعلام کرد که مردم ایران حق دارند نسبت به وضعیت معیشتی و اقتصادی خود اعتراض کنند و این حق، یک حق مسلم، قانونی و اجتماعی است. کارگران کشور نیز بارها مطالبات خود را بهصورت صنفی و مسالمتآمیز مطرح کردهاند.
واکنشهای داخلی (مدنی، صنفی و چهرهها)
کانون وکلای دادگستری کرمانشاه با انتشار بیانیهای در واکنش به اعتراضات مردمی، هدف از وجود حکومت و نهادهای سیاسی، اداری و نظامی را «تأمین منافع مردم» در حوزههایی مانند اقتصاد، امنیت، بهداشت و آموزش دانست و تأکید کرد که جمهوری اسلامی با وجود گذشت پنج دهه از انقلاب، در تحقق بخش عمدهای از این اهداف ناکام مانده است. در این بیانیه آمده است که ایران طی این سالها به کشوری «فقیر و منزوی» تبدیل شده و «فقر و فلاکت گسترده مردم» در کنار «گسترش فساد»، نشانهای روشن از ناکارآمدی نظام حکمرانی است. همچنین انجمن فرهنگیان هرسین با انتشار بیانیهای ضمن حمایت از اعتراضات، اعلام کرد که در شرایط کنونی راهی جز اعتراض خیابانی باقی نمانده است.
انجمن فرهنگیان هرسین با حمایت از اعتراضات اعلام کرد راهی جز اعتراض خیابانی باقی نمانده است.
تشکلهای کارگری، بازنشستگان و تشکلهای اجتماعی با واکنش به اعتراضات مردمی با انتشار بیانهای اعلام کردند که گرانی افسارگسیخته کمر اکثریت مردم را شکسته است. دستمزدها و حقوقهایی که زیر خط فقر و سبد معیشت قرار دارند، خصوصیسازیها، سرکوب، زندان، اعدام و سیاستهای جنگافروزانه، زندگی مردم را به مرز فروپاشی کشانده است. جامعه به نقطهٔ جوش رسیده و اعتراضات سراسری بازتاب مستقیم این وضعیت بحرانی است.
انجمن فرهنگیان اسلام آبادغرب با حمایت از اعتراضات اعلام کرد با توجه به مشکلات معیشتی فرهنگیان شاغل وبازنشسته و اقشار مختلف جامعه در این شرایط نابسامان اقتصادی حمایت همه جانبه خود را از اعتراض به حق اقشارمختلف جامعه در سراسر کشور اعلام می نماییم و در کنار آنها خواهیم ایستاد .
شماری از ورزشکاران زن و مرد (از جمله بازیکنان تیمهای ملی و باشگاهی) با انتشار پیامهایی از اعتراضات مردمی حمایت کردند.
