روسیه بامداد شنبه ۲۷ دسامبر، همزمان با نزدیک شدن به یک دیدار سرنوشتساز میان ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین، و دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، موج تازهای از حملات موشکی و پهپادی گسترده را علیه کییف و چندین منطقه دیگر اوکراین آغاز کرد. این حملات در حالی انجام شد که تلاشهای دیپلماتیک فشردهای برای دستیابی به توافقی جهت پایان دادن به جنگی نزدیک به چهار ساله در جریان است.
به گزارش شاهدان عینی رویترز، بامداد شنبه صدای انفجارهای پیاپی در پایتخت اوکراین شنیده شد و سامانههای پدافند هوایی این کشور به حالت آمادهباش کامل درآمدند. ارتش اوکراین اعلام کرد که روسیه از موشکها و پهپادهای تهاجمی برای هدف قرار دادن کییف و مناطق شمالشرقی و جنوبی کشور استفاده کرده است. تا ساعت ۸ صبح به وقت محلی، حملات همچنان ادامه داشت و آژیرهای هشدار هوایی در پایتخت به صدا درآمده بود. مقامهای شهری کییف از زخمی شدن دستکم هشت نفر خبر دادند.
پیامدهای منطقهای حملات
شدت این حملات باعث شد لهستان، همسایه غربی اوکراین، بهطور موقت دو فرودگاه «ژشوف» و «لوبلین» در جنوبشرق این کشور را تعطیل کند. همزمان، نیروی هوایی لهستان جنگندههایی را برای نظارت بر حریم هوایی به پرواز درآورد. آژانس خدمات ناوبری هوایی لهستان اعلام کرد این اقدام در واکنش به افزایش خطرات امنیتی ناشی از حملات روسیه انجام شده است.
روسیه تا لحظه انتشار این گزارش واکنشی رسمی به این حملات نشان نداده است. این در حالی است که تنها دو شب پیشتر نیز نیروهای روسیه زیرساختهای انرژی اوکراین را هدف قرار داده و حملات خود را بهویژه در منطقه جنوبی اودسا، محل اصلی بنادر این کشور، تشدید کرده بودند.
مذاکرات صلح و گره اصلی اختلاف
این حملات درست پیش از آن انجام شد که زلنسکی از برگزاری گفتوگویی مهم با دونالد ترامپ در فلوریدا خبر داد؛ دیداری که به گفته رئیسجمهور اوکراین، تمرکز اصلی آن بر تعیین خطوط کنترل سرزمینی پس از توقف درگیریها خواهد بود.
زلنسکی تأکید کرده است که مسئله کنترل سرزمینها همچنان بزرگترین مانع دیپلماتیک در مسیر دستیابی به توافق صلح است. به گفته او، پیشنویس یک طرح ۲۰ بندی که با محوریت ایالات متحده برای پایان دادن به جنگ تدوین شده، حدود ۹۰ درصد تکمیل شده است. وی همچنین اعلام کرد توافقی جداگانه درباره تضمینهای امنیتی میان کییف و واشنگتن تقریباً نهایی شده است؛ موضوعی که برای اوکراین اهمیت حیاتی دارد، چرا که تضمینهای امنیتی پیشین در سالهای پس از فروپاشی اتحاد شوروی نتوانستند مانع تجاوز نظامی روسیه شوند.
زلنسکی در پیامی در شبکههای اجتماعی نوشت: «پیش از پایان سال، تصمیمات مهمی میتواند گرفته شود.»
نقش ایالات متحده و اروپا
دونالد ترامپ اعلام کرده است که ایالات متحده نیروی محرکه اصلی این روند دیپلماتیک است و بدون تأیید او، هیچ توافقی نهایی نخواهد شد. او در گفتوگو با نشریه «پولیتیکو» گفت: «او [زلنسکی] تا زمانی که من تأیید نکنم، چیزی در دست ندارد.»
پیش از دیدار حضوری، قرار است روز شنبه یک تماس تلفنی میان ترامپ و زلنسکی با مشارکت رئیس کمیسیون اروپا، اورسولا فوندرلاین، و شماری دیگر از رهبران اروپایی برگزار شود. به گفته زلنسکی، آمریکا پیشنهاد یک توافق ۱۵ ساله برای تضمینهای امنیتی را مطرح کرده، اما کییف خواهان توافقی بلندمدتتر با تعهدات حقوقی الزامآور است تا از تکرار تجاوز نظامی روسیه جلوگیری شود.
نیروگاه هستهای و منطقه آزاد اقتصادی
کنترل نیروگاه هستهای زاپوریژیا، بزرگترین نیروگاه هستهای اروپا که در هفتههای نخست جنگ به تصرف روسیه درآمد، یکی دیگر از نقاط حساس مذاکرات است. مسکو خواهان خروج کامل نیروهای اوکراینی از بخشهایی از منطقه دونتسک است که هنوز تحت کنترل کییف قرار دارند، در حالی که اوکراین خواستار توقف درگیریها در خطوط فعلی تماس نظامی است.
بر اساس یک پیشنهاد مصالحه از سوی آمریکا، در صورت عقبنشینی اوکراین از بخشهایی از دونتسک، یک «منطقه آزاد اقتصادی» ایجاد خواهد شد، هرچند جزئیات این طرح هنوز مشخص نیست. زلنسکی گفته است اگر نتواند حمایت کامل واشنگتن از موضع «قاطع» اوکراین در مسئله سرزمینها را جلب کند، آماده است این طرح ۲۰ بندی را به همهپرسی بگذارد؛ مشروط بر آنکه روسیه با یک آتشبس ۶۰ روزه برای برگزاری این همهپرسی موافقت کند.
واکنش روسیه
در مسکو، سرگئی ریابکوف، معاون وزیر خارجه روسیه، اعلام کرده است که نسخه اوکراینی طرح ۲۰ بندی با آنچه روسیه در گفتوگوهای خود با آمریکا بررسی کرده متفاوت است، اما همزمان ابراز امیدواری کرد که روند مذاکرات به «نقطه عطفی» در مسیر دستیابی به توافق رسیده باشد. کرملین نیز تأیید کرده است که یوری اوشاکوف، مشاور سیاست خارجی ولادیمیر پوتین، با مقامهایی از دولت ترامپ درباره پیشنهادهای آمریکا گفتوگو کرده، هرچند جزئیاتی از موضع روسیه ارائه نشده است.
در مجموع، تشدید حملات نظامی روسیه در کنار تحرکات فشرده دیپلماتیک، نشان میدهد که جنگ اوکراین وارد مرحلهای حساس و سرنوشتساز شده است؛ مرحلهای که همزمان با فشارهای میدانی، میتواند مسیر مذاکرات صلح را نیز تعیین کند.
