ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین، اعلام کرد کییف آماده است در چارچوب یک توافق برای پایان دادن به جنگ، نیروهای خود را از مناطق صنعتی شرق کشور عقب بکشد، مشروط بر آنکه روسیه نیز نیروهایش را خارج کند و این مناطق به یک «منطقه غیرنظامیشده» تحت نظارت نیروهای بینالمللی تبدیل شود.
زلنسکی این موضع را روز سهشنبه در گفتوگو با خبرنگاران مطرح کرد و گفت این پیشنهاد میتواند بخشی از راهحلی مصالحهآمیز برای تعیین تکلیف منطقه دونباس باشد؛ منطقهای که از آغاز جنگ یکی از اصلیترین گرههای مذاکرات صلح بوده است. به گفته او، ایده اولیه ایجاد یک «منطقه آزاد اقتصادی» از سوی ایالات متحده مطرح شده، اما هنوز روشن نیست چنین ساختاری از نظر اداره سیاسی و توسعه اقتصادی چگونه عمل خواهد کرد.
رئیسجمهور اوکراین افزود که الگوی مشابهی میتواند برای منطقه اطراف نیروگاه هستهای زاپوریژیا، که هماکنون تحت کنترل روسیه است، نیز در نظر گرفته شود. او تأکید کرد هرگونه توافق صلح نهایی باید به همهپرسی عمومی گذاشته شود.
زلنسکی توضیح داد که این پیشنهادها بخشی از یک طرح کلی ۲۰ مادهای است که طی روزهای اخیر در مذاکرات میان هیئتهای اوکراینی و آمریکایی در ایالت فلوریدا تدوین شده، هرچند بسیاری از جزئیات آن هنوز در دست بررسی است.
موضع مبهم مسکو
در مقابل، روسیه تاکنون هیچ نشانهای از آمادگی برای عقبنشینی از مناطق اشغالی ارائه نکرده است. مسکو همچنان بر این موضع پافشاری میکند که اوکراین باید کنترل باقیمانده مناطق تحت اختیار خود در دونباس را نیز واگذار کند؛ درخواستی که کییف آن را رد کرده است. روسیه بخش اعظم استان لوهانسک و حدود ۷۰ درصد از استان دونتسک را در اختیار دارد.
دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین، در واکنش به این طرح گفت که موضع روسیه پس از دریافت گزارشهای نماینده ویژه ولادیمیر پوتین، کیریل دیمیتریف، که آخر هفته گذشته با مقامهای آمریکایی دیدار کرده، مشخص خواهد شد، اما از ارائه جزئیات بیشتر خودداری کرد.
از زمان ارائه طرح پایان جنگ از سوی دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، مذاکرات جداگانهای میان واشنگتن با کییف و مسکو آغاز شده است؛ طرحی که بسیاری آن را متمایل به منافع روسیه ارزیابی کردهاند. اوکراین و متحدان اروپاییاش تلاش کردهاند این چارچوب را به مواضع کییف نزدیکتر کنند.
زلنسکی تصریح کرد که تعیین سرنوشت دونباس «سختترین بخش مذاکرات» است.
نیروگاه زاپوریژیا و اختلافها
در مورد نیروگاه هستهای زاپوریژیا، آمریکا پیشنهاد تشکیل یک کنسرسیوم سهجانبه میان اوکراین، آمریکا و روسیه با سهم برابر هر طرف را مطرح کرده است. زلنسکی این ایده را «غیرواقعبینانه» دانست و در مقابل، پیشنهاد داد یک مشارکت مشترک میان اوکراین و آمریکا ایجاد شود که در آن، طرف آمریکایی بتواند درباره توزیع سهم انرژی خود، از جمله واگذاری بخشی به روسیه، تصمیم بگیرد.
به گفته زلنسکی، گفتوگوها درباره این موضوع بیش از ۱۵ ساعت به طول انجامیده، اما هنوز توافقی حاصل نشده است. او همچنین تأکید کرد که راهاندازی مجدد این نیروگاه به میلیاردها دلار سرمایهگذاری، از جمله بازسازی سد مجاور آن، نیاز دارد.
تضمینهای امنیتی و سایر مفاد
بر اساس پیشنویس در حال بررسی، اوکراین قرار است «تضمینهای امنیتی قوی» دریافت کند که در صورت تهاجم دوباره روسیه، واکنش عملی شرکای بینالمللی را الزامی میکند؛ سازوکاری شبیه به اصل دفاع جمعی در پیمان ناتو. زلنسکی گفت این تضمینها در سند جداگانهای با آمریکا تدوین خواهد شد که همزمان با توافق اصلی به امضا میرسد.
از دیگر مفاد این پیشنویس میتوان به حفظ ارتش اوکراین با ۸۰۰ هزار نیرو در زمان صلح، عضویت اوکراین در اتحادیه اروپا در تاریخ مشخص، تسریع توافق تجارت آزاد با آمریکا، و ایجاد یک بسته گسترده بازسازی اقتصادی با هدف جذب حدود ۸۰۰ میلیارد دلار سرمایه اشاره کرد.
این طرح همچنین بر برگزاری انتخابات پس از امضای توافق صلح تأکید دارد. انتخابات ریاستجمهوری اوکراین که قرار بود در مه ۲۰۲۴ برگزار شود، به دلیل تداوم جنگ به تعویق افتاده است. آزادی همه اسرا از سال ۲۰۱۴، بازگشت زندانیان غیرنظامی و سیاسی و کودکان منتقلشده نیز از مطالبات اصلی کییف در این مذاکرات عنوان شده است.
در حالی که این بحثها ادامه دارد، جنگ همچنان بر زندگی روزمره اوکراینیها سایه انداخته و همزمان تلاشهای دیپلماتیک برای رسیدن به توافقی پایدار وارد مرحلهای حساس شده است.
