با پیشرفت فناوریها در بخشهای مختلف، گویی دنیا از نو ساخته میشود؛ دنیایی سریعتر، هوشمندتر و بهظاهر آسانتر. انسان، که سالها در رؤیای آسایش و رهایی از سختیها زندگی میکرد، امروز به بسیاری از خواستههای دیرینهاش دست یافته است. اما درست در همین نقطه، جایی که باید مکث کرد و به مسیر طیشده نگریست، بشر چشم و گوش خود را بسته و از نگاهی رو به پایین، از دیدن پیامدهای این صعود سر باز میزند.
سرزمین مادری انسان، که در نهایت به کره زمین ختم میشود، هر روز زخمهای عمیقتری بر پیکر خود احساس میکند. در حالی که دانشمندان، تشنه کشف کهکشانهای نامعلوم و فتح مرزهای دوردست فضا هستند، زمین آرامآرام زیر فشار بیمهریها، بهرهکشیها و مصرف بیوقفه فرسوده میشود. گویی پیشرفت، تنها به معنای دور شدن است؛ دور شدن از ریشهها، از مسئولیت، و از خانهای که هنوز تنها مأمن بشر است.
بیتردید، علم پزشکی یکی از درخشانترین جلوههای پیشرفت انسانی است. نجات جان انسانها، افزایش کیفیت زندگی و مبارزه با بیماریها، دستاوردهایی نیستند که بتوان آنها را نادیده گرفت. اما در سوی دیگر این پیشرفت، مسیری شکل گرفته که نه درمانگر، بلکه جایگزین است؛ جایگزینی انسان با هوش مصنوعی و آدمهای مصنوعی پیشرفته، تصمیمی که بیش از آنکه نشانه خرد باشد، بازتاب بیعدالتی و شتابزدگی است.
این روند، اغلب به دست دانشمندانی هدایت میشود که خواسته یا ناخواسته، در خدمت ابرثروتمندانی قرار گرفتهاند که سود را بر آینده انسان ترجیح میدهند. هشدارها بیاثر ماندهاند، زیرا اعتیاد به پیشرفت بیمهار، به قدرت و به سود، مجال اندیشیدن به عاقبت را از میان برده است. آنچه در حال وقوع است، زلزلهای خاموش است؛ زلزلهای که نه شهر، بلکه معنای زندگی انسانی را ویران میکند.
هیچ مخالفتی با پیشرفت بشر برای زندگی بهتر وجود ندارد. مسئله، نفس فناوری نیست، بلکه جهت و هدف آن است. زمانی که ربات جای انسان را میگیرد، نه بهعنوان ابزار، بلکه بهعنوان جانشین، پیشرفت معنای خود را از دست میدهد. چنین مسیری، به جای ساختن آیندهای انسانیتر، انسان را بهسوی حذف تدریجی خود سوق میدهد.
فناوری باید در خدمت همه انسانها باشد، نه ابزار انحصاری گروهی محدود که تنها راه رشد خود را در انباشت ثروت میبینند. اگر پیشرفت نتواند عدالت، معنا و کرامت انسانی را همراه خود بیاورد، دیر یا زود به نیرویی بدل میشود که علیه همان انسانی عمل میکند که آن را آفریده است
————-
۲۰۲۵/۱۲/۱۵
