ذخیره آبی سدهای استان گلستان به ۳ درصد کاهش یافته و از مجموع ۱۴ سد بزرگ و کوچک در این استان ۱۰ سد کاملا خشک شدهاند و ۴ سد هم وضعیت خوبی ندارند. هرچند آب پشت سدهای استان به مصرف شرب نمیرسد اما کشاورزی و محیط زیست استان را با بحران جدی مواجه کرد.
به گزارش هممیهن آنلاین و به نقل از خبرگزاری تسنیم، آسمان دیگر آبی نیست و در بسیاری از شهرها مردم گرد و غبار را نفس میکشند. آسمان مدت زیادی است که روی خوش نشان نداده و بارانی هم نباریده است. رودخانهها اغلب خشک شدهاند و آبی برای آمدن پشت سدها نمانده؛ سازههای بتنی غولپیکر وقتی خشک شدهاند ترسناک به نظر میرسند.
نه دیگر رمقی برای کشت و زرع مانده، نه مردم خیالشان از آب خوردن راحت است! زمین خشک و تفتیده و پر از ترکهای عمیق است. انگار پاییز بنا ندارد، روی خوش به این منطقه و مردمش نشان دهد.
آمارها میگوید استان گلستان در سالهای اخیر با خشکسالی متوسط تا شدیدی روبرو بوده است. در بهار و تابستان سال جاری (۱۴۰۴) بارشها به میزان قابل توجهی کمتر از متوسط بلندمدت بود و این خشکسالی خسارتهای زیادی به کشاورزی و منابع آب وارد کرده است. آنطور که مسئولان میگویند در فصل زراعی گذشته محصول بیش از ۱۲۰ هزار هکتار از اراضی گندم این استان بر اثر خشکسالی نابود شده بود و حالا هم که خبری از باران و آب نیست خسارتها شدیدتر از قبل شده و سفره کشاورزان هم خالیتر و مردم هم نگرانتر از همیشه دست به دعا و چشم به آسمان دارند.
براساس گزارشهای موجود میانگین بارش سال گذشته در گلستان حدود ۳۸ درصد کمتر از میانگین بلندمدت بوده و در سال زراعی گذشته میزان بارش حدود ۲۹۲ میلیمتر ثبت شده که نسبت به دوره نرمال کاهش زیادی داشته است.
در پاییز سال جاری پیشبینی میشود بارشها در محدوده نرمال یا کمتر از نرمال باشد. در حالیکه آبان به روزهای پایانی رسیده اما هنوز خبری از بارشهای پاییزی نیست.
کاهش شدید ورودی آب به سدهای استان و کاهش ذخیره آب در مخازن سدها از مشکلات اساسی است و تهدیدی جدی برای تامین آب کشاورزی، محیط زیست، صنعت و شرب محسوب میشود. در کنار این شرایط باید گفت که نوار مرزی استان نیز با خطر بیابانیشدن و خشکسالی شدید مواجه است و بیش از ۳۱۰ هزار هکتار از اراضی استان در آستانه تبدیل شدن به بیابان است.
استان گلستان از نظر بارشها وضعیت بحرانی دارد و خشکسالی متوسط تا شدید سایه سنگینی بر بخشهای کشاورزی، منابع آب زیرزمینی و سطحی و زیستبومهای طبیعی این استان افکنده است.
بررسی وضعیت سدهای استان در تاریخ ۸ آبان ماه امسال، تصویری وهمانگیز از سدها و منابع آبی استان میدهد. سدهایی که هر روز خشکتر و خالیتر از قبل میشوند.
در حوضه قرهسو که سد کوثر با حجم مخزن ۶.۷۵ میلیون مترمکعب در آن واقع شده وضعیت نسبت به سال گذشته بدتر شده است. در این بازه زمانی در سال گذشته ۱۶.۷ درصد حجم مخزن این سد آبگیری شده بود که اکنون به ۵.۹ درصد کاهش یافته است.
اما سدهای شهید چمران با ۳ میلیون مترمکعب حجم مخزن، شهید ایمری با ۴ میلیون مترمکعب، سد شهید قربانی با ۶ میلیون مترمکعب حجم مخزن و سد شهید دستغیب با ۳ میلیون مترمکعب ظرفیت ذخیره سازی در حوضه گرگانرود مانند سال گذشته خشک و خالی هستند.
در همین حوضه سه سد مهم مخزنی استان شامل سدهای بوستان، گلستان و وشمگیر نیز خشک شدهاند. سد بوستان که ۳۱ میلیون مترمکعب حجم مخزن آن است و سال گذشته در این مقطع زمانی ۲۹.۸ درصد حجم آن آب داشت حالا کاملا خشک شده است. سد گلستان نیز همین وضعیت را دارد، این سد یکی از مهمترین سدهای استان با ۴۲ میلیون مترمکعب حجم ذخیره آبی است که ذخیرهسازی ۶ درصدی پشت این سد در سال گذشته اکنون به صفر رسیده است.
سد وشمگیر دیگر سد مهم استان نیز با ۳۷ میلیون مترمکعب ظرفیت ذخیرهسازی حالا دیگر آبی ندارد و خشک است. در این حوضه تنها سد نگارستان ۱۸.۱ درصد حجم مخزن ۲۴ میلیون مترمکعبی آن آبگیری شده در حالیکه ۴۵.۱ درصد این سد سال گذشته آب داشت.
در حوضه اترک که تالاب سدهای استان نیز در آن واقع شده نیز اوضاع بحران است. تالاب سد آلاگل که ۵۵ میلیون مترمکعب ظرفیت آبگیری دارد تنها ۲.۷ درصد از آب آن باقی مانده و بقیه مساحت آن خشک شده است. تالاب سد آلماگل نیز حجم ذخیره آبی آن از ۴۰ درصد در سال گذشته به ۲۰ درصد در این مقطع زمانی رسید.
سدهای کرند و اینچه برون نیز در این حوزه خشک است و سد دانشمند نیز با وجود ذخیره سازی ۹.۴ درصدی آب در سال گذشته اکنون آبی در بساط ندارد.
مجموع حجم مخازن سدهای استان بالغ بر ۲۴۴.۲۵ میلیون مترمکعب است که سال گذشته در این بازه زمانی ۳۶.۲۴ میلیون مترمکعب آب درون این مخازن وجود داشت که اکنون به ۷.۲۴ میلیون مترمکعب رسیده است. به بیانی دیگر درصد آبگیری سدهای استان در تاریخ ۸ آبان امسال تنها ۳ درصد است در حالیکه سال گذشته ۱۴.۸ درصد مخازن سدهای استان آب داشت.
ستاد احیای دریاچه ارومیه: وضعیت دریاچه ارومیه بحرانیتر از همیشه است
ادامهی روند خشکسالی در آذربایجان غربی، وضعیت منابع آبی استان را بحرانی کرده است. کاهش بارندگیها و افت سطح آبهای زیرزمینی، نهتنها دریاچه ارومیه را به مرز خشکی کامل رسانده، بلکه موجب کاهش چشمگیر حجم ذخایر سدهای استان و تهدید جدی تأمین آب شرب و کشاورزی شده است.
به گزارش ایلنا، تداوم خشکسالی و کاهش بارندگیها در آذربایجان غربی، وضعیت منابع آبی این استان را به مرحلهای بحرانی رسانده است؛ بهگونهای که دریاچه ارومیه در آستانه خشکی کامل قرار گرفته و سطح ذخیرهی سدهای استان به کمترین میزان در سالهای اخیر رسیده است.
کاهش ۲۸ درصدی ذخایر سدهای آذربایجانغربی
بابک نیک نیا, معاون حفاظت و بهرهبرداری شرکت آب منطقهای آذربایجانغربی در گفت و با خبرنگار ایلنا، با بیان اینکه، مجموع ذخایر سدهای استان نسبت به سال گذشته ۲۸ درصد کاهش یافته است گفت: این کاهش در سدهای حوزه آبریز دریاچه ارومیه به ۴۶ درصد میرسد.
نیکنیا, با اشاره به کاهش قابلتوجه ذخایر سدهای استان اظهار کرد: مجموع ذخایر سدهای آذربایجانغربی نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۲۸ درصد کاهش یافته و در سدهای حوزه آبریز دریاچه ارومیه این عدد به ۴۶ درصد رسیده است.
وی با بیان اینکه در مجموع، میزان بارندگی استان نسبت به سال گذشته ۷۵ درصد کمتر شده، افزود: این رقم در مقایسه با میانگین دراز مدت حدود ۸۰ درصد کاهش را نشان میدهد.
نیکنیا خاطرنشان کرد: در حوزه آبریز دریاچه ارومیه نیز بارشها ۸۱ درصد کمتر از سال گذشته و ۸۶ درصد پایینتر از میانگین سالهای گذشته بوده است و آثار این کاهش بارندگی بهطور مستقیم در ذخایر سدهای استان مشهود است.
معاون حفاظت و بهرهبرداری شرکت آب منطقهای آذربایجانغربی ادامه داد: سد شهرچایی ارومیه نیز با کاهش حدود ۳۸ درصدی حجم ذخیره آب مواجه شده که این موضوع ضرورت مدیریت مصرف و صرفهجویی در منابع آبی را بیش از پیش برجسته میکند.
مدیر دفتر مطالعات پایه منابع آب شرکت آب منطقهای آذربایجان غربی با اشاره به روند نگرانکننده فرونشست زمین در استان گفت: دشتهای سلماس و کهریز بیشترین آسیب را از این پدیده دیدهاند و نیازمند توجه فوری مدیریتی هستند.
مهرنگ دوستیرضائی در گفتوگو با خبرنگار ایلنا، اظهار کرد: اصلیترین عامل فرونشست زمین، عدم تعادل میان تغذیه و برداشت از سفرههای زیرزمینی است. این بیتعادلی موجب افت شدید سطح آب زیرزمینی و کاهش ظرفیت ذخیرهسازی طبیعی آبخوانها میشود.
وی با توضیح فرایند فنی این پدیده افزود: کاهش فشار آب در لایههای زیرزمینی باعث متراکم شدن رسوبات آبرفتی میشود. در نتیجه، فضای ذخیرهسازی طبیعی از بین میرود و این تغییر، برگشتناپذیر است؛ بهطوریکه پایداری کشاورزی در مناطق وابسته به این منابع با چالش جدی روبهرو خواهد شد.
به گفتهی دوستیرضائی، کارشناسان شرکت آب منطقهای در بازدیدهای دورهای از ایستگاههای شبکه سنجش منابع آب، با پدیدهای موسوم به «لولهزایی چاههای پیزومتر» روبهرو شدهاند که یکی از نشانههای واضح فرونشست زمین است.
وی افزود:ترکخوردگی ساختمانها و جادهها، و کاهش ارتفاع مطلق نقاط نقشهبرداری از دیگر علائم فرونشست هستند که نیازمند پایش مستمر و گزارش دقیق توسط دستگاههای ذیربط است.
مدیر دفتر مطالعات پایه منابع آب استان با تأکید بر ضرورت مدیریت پایدار منابع آب زیرزمینی خاطرنشان کرد: اجرای طرحهای تعادلبخشی، تغذیه مصنوعی آبخوانها و کنترل برداشتهای غیرمجاز از چاهها میتواند از افت بیشتر سطح ایستابی جلوگیری کند. همچنین آگاهیبخشی به مردم، اصلاح الگوی مصرف آب و استفاده از سامانههای آبیاری تحت فشار نقش کلیدی در حفاظت از منابع آب دارند.
وی هشدار داد: در صورت تداوم خشکسالی و برداشت بیرویه از منابع زیرزمینی، پدیده فرونشست در دشتهای استان گسترش یافته و ظرفیت ذخیرهسازی طبیعی آبخوانها بهطور برگشتناپذیری از بین خواهد رفت.
مدیرعامل شرکت آب منطقهای آذربایجان غربی از کاهش چشمگیر منابع آب زیرزمینی استان خبر داد و گفت: سطح آبخوانها نسبت به سال گذشته ۱۸ سانتیمتر کاهش یافته و ادامه خشکسالی میتواند این افت را شدیدتر کند.
وی افزود: در دشتهای بحرانی سلماس، قالقاچی و کهریز میانگین افت سطح آب حدود ۴۰ سانتیمتر بوده و با ادامه خشکسالی، کاهش سطح آب این مناطق تشدید خواهد شد.
رستگاری هشدار داد: مصرف بیرویه آب در کشاورزی و تغییر کاربری اراضی بزرگترین تهدید منابع آبی استان است و پیامدهای آن شامل خشک شدن دریاچه ارومیه، تالابها و کاهش سطح آبخوانهاست.
مدیرعامل شرکت آب منطقهای تأکید کرد: مدیریت دقیق مصرف آب و اجرای طرحهای تعادلبخشی برای جلوگیری از افت بیشتر منابع آبی ضروری است.
وضعیت دریاچه ارومیه بحرانی تر از همیشه است
سعید عیسیپور، مدیر دفتر برنامهریزی و تلفیق ستاد احیای دریاچه ارومیه، در گفت و گو با خبرنگار ایلنا، وضعیت دریاچه را «بحرانیتر از همیشه» توصیف کرد و گفت: بر اساس آخرین آمار شرکت آب منطقهای، حجم آب دریاچه کمتر از ۴۰ میلیون مترمکعب است و در سال گذشته نیز حقآبه واقعی آن تخصیص نیافته است.
وی با اشاره به اینکه حقآبه سالانه دریاچه ارومیه در کل حوضه آبریز حدود ۳.۲ میلیارد مترمکعب است، افزود: در سال گذشته تنها حدود ۴۷۰ میلیون مترمکعب، یعنی کمتر از ۱۰ درصد از حقآبه مصوب از سوی وزارت نیرو تخصیص یافت که تأثیری در بهبود وضعیت نداشت.
عیسیپور با بیان اینکه،کاهش بارشها فقط ۲۰ تا ۳۰ درصد در بحران فعلی نقش دارد تاکید کرد: عامل اصلی، برداشت بیرویه آب در بخش کشاورزی و سدسازیهای گسترده در حوضه آبریز است.
وجود بیش از ۱۰۰ سد بزرگ و کوچک در محدودی دریاچه ارومیه
به گفته وی، وجود بیش از ۱۰۰ سد بزرگ و کوچک در محدوده دریاچه باعث شده عملاً آبی برای نگین آبی آذربایجان باقی نماند.
وی با اشاره به ضرورت اجرای طرحهای مصوب ستاد احیا گفت:امید برای نجات دریاچه هنوز وجود دارد، اما بدون تغییر جدی در مدیریت منابع آب، احیای آن دشوار است.
عیسیپور هشدار داد که حتی با افزایش بارندگی، در صورت ادامه الگوی فعلی مصرف و مدیریت، احیای دریاچه با مشکل مواجه خواهد شد.
