نظرسنجیها از پیشتازی نامزد چپگرای دولت، ژانت خار ا، حکایت دارند. در دور دوم، پیروزی راست افراطی محتمل است.
نشانهها حاکی از چرخش به راست است؛ این بار در شیلی. روز یکشنبه دور نخست انتخابات ریاستجمهوری در این کشور برگزار میشود. به احتمال زیاد هیچیک از نامزدها موفق به کسب اکثریت مطلق لازم برای پیروزی نخواهند شد. بنابراین تصمیمگیری دربارهٔ اینکه چه کسی جانشین گابریل بوریچ، رئیسجمهور میانهچپ، خواهد شد، به دور دوم و به اواسط دسامبر موکول میشود. طبق قانون اساسی جدید، بوریچ اجازهٔ نامزدی مجدد ندارد. در ائتلاف حاکم، ژانت خارا، وزیر پیشین کار، وارد رقابت شده است. حدود ۲۰ هزار نفر از هواداران او روز سهشنبه برای مراسم اختتامیهٔ کارزارش در منطقهٔ پایتخت، در مائیپو ــ حومهٔ سانتیاگو ــ گرد آمدند. این نامزد حزب کمونیست تأکید کرد که روز یکشنبه «یک پروژهٔ آینده برای کشور» به رأی گذاشته میشود؛ پروژهای که به گفتهٔ او «بهروشنی با پروژههای دیگری که نفرت، ترس و ناامیدی را محور قرار میدهند، متفاوت است.»
هفتههاست که ژانت خارا، نامزد ریاست جمهوری، در تمام نظرسنجیها به طور متوسط ۳۰ درصد آرا را به خود اختصاص داده است که به او پنج تا ده درصد برتری نسبت به سه رقیب خود از جناح راست و راست افراطی میدهد. خارا، از حزب کمونیست، با ۶۰ درصد آرا در انتخابات مقدماتی پیروز شد و رقبای خود از اردوگاه سوسیال دموکرات را شکست داد. او در صدر فهرست Unidad para Chile (اتحاد برای شیلی) برای انتخابات پارلمانی همزمان قرار دارد. این اتحاد شامل شش حزب از چپ و مرکز سیاسی، از حزب کمونیست گرفته تا حزب دموکرات مسیحی است
حتی اگر نظرسنجیها خارا را پیشتاز نشان بدهند، در دور دوم به احتمال زیاد یکی از نامزدهای راست افراطی پیروز خواهد شد. اینکه آن فرد چه کسی خواهد بود، بیش از هر زمان دیگری نامعلوم است. از میان هشت نامزد ریاستجمهوری، سه نامزد راستگرای افراطی بخت خود را برای ورود به کاخ ریاستجمهوری بالا میدانند. ناظران خوزه آنتونیو کاست را محتملترین گزینه میدانند. او برای سومین بار در انتخابات ریاستجمهوری شرکت میکند. چهار سال پیش، او با حزب جمهوریخواهش از گابریل بوریچ شکست خورد. آنتونیو کاست پسر یکی از افسران آلمانی ورماخت، در مراسم اختتامیهٔ کارزارش روز سهشنبه در ورزشگاه «موویستار آرِنا» در سانتیاگو، هوادارانش را فراخواند تا «کشور را دوباره پس بگیرند». کاست گفت: «ما کشوری میخواهیم که در آن جنایتکاران بترسند و شهروندان بتوانند آزادانه رفتوآمد کنند.» کارزار انتخاباتی او ــ همچون دیگر نامزدهای راستگرا ــ بهطور عمده بر موضوع امنیت متمرکز بود؛ امنیتی که به گفتهٔ او در نتیجهٔ افزایش مهاجرت به خطر افتاده است. کاست خواهان «سیاست مشت آهنین» است و میگوید در ۱۸ ماه نخست دولتش شش میلیارد دلار از هزینههای دولت خواهد کاست.
در هفتههای اخیر، یوهانس کایزر که خود را لیبرتارین مینامد و رئیسجمهور آرژانتین، خاویر میلی، را الگوی خود میداند، در نظرسنجیها به کاست نزدیک شده است. در جایگاه سوم اولین ماتئی از سوی اتحادیه دموکراتیک مستقل (Unión Demócrata Independiente) نامزد شده است. او در سال ۲۰۱۱ در دولت راستگرای سباستین پینیرا به عنوان وزیر کار خدمت کرد و در هشت سال گذشته شهردار پروویدنسیا، یکی از ثروتمندترین شهرداریهای سانتیاگو، بوده است. او مدتها خود را به عنوان یک سیاستمدار راستگرای میانهرو معرفی میکرد، اما در آغاز مبارزات انتخاباتی با اظهار نظری در مورد دیکتاتوری نظامی و کودتا علیه سالوادور آلنده، جنجالی به پا کرد. ماتئی اظهار داشت: «کودتا لازم بود و مرگها اجتنابناپذیر بودند.». هر سه نامزد ریشههای آلمانی دارند ــ و هر سه از دیکتاتوری نظامی آگوستو پینوشه بین سالهای ۱۹۷۳ تا ۱۹۹۰ دفاع میکنند. کاست از نظر بینالمللی ارتباطات قدرتمندی دارد. شبکهٔ او از راستگرایان افراطی آمریکای جنوبی مانند میلی و ژایر بولسونارو، رئیسجمهور پیشین برزیل، تا حزب وُکس اسپانیا و حزب AfD آلمان گسترده است. سِوِن فوناشتورخSven von Storch، آلمانی-شیلیایی و همسر سیاستمدار AfD، بئاتریکس فوناشتورخ، در سال ۲۰۲۱ بهعنوان مشاور سیاست خارجی کاست کار میکرد.
کایزر چند ماه پیش در یک مصاحبهٔ تلویزیونی اعلام کرد که بیهیچ تردیدی یک کودتای مشابه با کودتای ۱۱ سپتامبر ۱۹۷۳ علیه دولت سوسیالیستی سالوادور آلنده را «کاملاً» تأیید میکند؛ «با تمام پیامدهایش»، همانطور که او افزود. اولین ماتئی نیز در گذشته قربانیان دیکتاتوری نظامی را «ضروری» خوانده بود. او پدرش فرناندو، عضو شورای نظامی پینوشه، را از هرگونه مسئولیت در نقض حقوق بشر مبرا دانست.
در دور دوم، جناح راست در برابر ژانت خارا متحد خواهد شد؛ این مسئله قطعی به نظر میرسد. همین کافی است که او عضو حزب کمونیست باشد ــ حزبی که امروز در شیلی در عمل رویکردی سوسیالدموکراتیک دارد. خارا در هفتههای اخیر فعالانه کوشیده است تصویر «کمونیستی» خود را تعدیل کند. او در دوران وزارت کار به برخی بهبودها دست یافت؛ از جمله افزایش اندک حداقل دستمزد و برنامهٔ کاهش تدریجی ساعات کاری هفتگی از ۴۵ به ۴۰ ساعت تا سال ۲۰۲۸.
بااینحال، کارنامهٔ دولت بوریچ در مجموع ناامیدکننده است. او در سال ۲۰۱۹ بر موج جنبش اعتراضی گسترده علیه مدل نئولیبرالی به قدرت رسید. اما در همهپرسی سپتامبر ۲۰۲۲ دربارهٔ قانون اساسی جدید و مترقی، شکست سختی خورد؛ و کاست برندهٔ واقعی آن رأیگیری تلقی شد. اقتصاد در سالهای اخیر گرچه رشد بالایی را تجربه کرد، اما با وجود افزایش دستمزدها و درآمدها، حدود نیمی از ثروت کشور در دست یک درصد از جمعیت متمرکز است. شیلی که پس از کودتای ۱۹۷۳ به آزمایشگاه «پسران شیکاگو» حول میلتون فریدمن بدل شد، امروز نیز یکی از نابرابرترین کشورهای جهان است.
در روزهای پایانی پیش از انتخابات، همهٔ نامزدها کارزار خود را با برگزاری تجمعات بزرگ به پایان میرسانند تا آخرین رأیدهندگان را نیز به پای صندوقها بیاورند. از آنجا که از سال ۲۰۲۲ دوباره شرط رأیدهی اجباری برقرار شده است، درصد بالایی از رأیدهندگانی که در سالهای اخیر رأی ندادهاند و نسبت به سیاست بیتفاوت یا بیاعتنا هستند، وجود دارد. تمام نامزدها توجه خود را به این گروه معطوف کردهاند، زیرا این رأیدهندگان میتوانند سرنوشت انتخابات را تعیین کنند. بر اساس نظرسنجیها، حدود پنج درصد احتمالاً رأی نامعتبر میدهند یا اصلاً رأی نمیدهند. همچنین، حدود ۲۰ درصد از رأیدهندگان هنوز نسبت به انتخاب نامزد خود مردد هستند.
*تهیه و تنظیم گزارش: شبنم آذری
