در آستانه آغاز کنفرانس بینالمللی تغییرات اقلیمی سازمان ملل (کاپ ۳۰) در شهر بلم در جنگلهای آمازون، رئیس این نشست هشدار داد که کشورهای ثروتمند عملاً از تعهد و انگیزه خود برای مقابله با بحران آبوهوا دست کشیدهاند، در حالی که چین با سرعتی چشمگیر در مسیر انرژی پاک پیش میرود.
آندره کورئا دو لاگو، دیپلمات ارشد برزیلی و رئیس کنفرانس، در گفتوگو با خبرنگاران گفت: «کاهش شور و اشتیاق در شمال جهانی در واقع نشان میدهد جنوب جهانی در حال حرکت است. این روند تازه نیست، سالهاست در جریان است اما اکنون دیده میشود.» او با اشاره به چین، بزرگترین تولیدکننده و مصرفکننده انرژی کمکربن در جهان افزود: «چین راهحلهایی ارائه میدهد که برای همه کشورها مفید است، نه فقط برای خودش. امروز پنلهای خورشیدی بهقدری ارزان و رقابتی شدهاند که در سراسر جهان گسترش یافتهاند و این برای مقابله با تغییرات اقلیمی خبری خوب است.»
در این کنفرانس دو هفتهای، وزیران و مقامهای ۱۹۴ کشور جهان در پی یافتن راهی خواهند بود تا افزایش دمای زمین را در محدوده ۱.۵ درجه سانتیگراد تعیینشده در توافق پاریس نگه دارند، نقشه راهی برای کنار گذاشتن سوختهای فسیلی تدوین کنند و اطمینان یابند کشورهای فقیر از کمکهای مالی وعدهدادهشده برخوردار میشوند.
در صدر دستور کار نشست، بازنگری در برنامههای ملی کاهش گازهای گلخانهای قرار دارد. این برنامهها در حال حاضر، زمین را در مسیر افزایش دمای ۲.۵ درجهای قرار دادهاند – رقمی که به گفته کارشناسان پیامدهای فاجعهباری برای سیاره خواهد داشت.
ایلانا سید، سفیر پالائو در سازمان ملل و سخنگوی ائتلاف کشورهای جزیرهای کوچک (AOSIS)، گفت تعیین یک مسیر جهانی برای کاهش سریعتر انتشار گازها ضروری است. او افزود: «پیشرفتها ناکافی بوده است و باید واکنشی جدی نشان دهیم؛ در غیر این صورت، مسیر آینده مشخص نخواهد بود.»
کشور میزبان، برزیل، بر «اجراییسازی» تعهدات گذشته تمرکز دارد؛ از جمله کاهش گازهای گلخانهای، سهبرابر کردن ظرفیت انرژی تجدیدپذیر تا سال ۲۰۳۰ و دو برابر کردن بهرهوری انرژی. اما کشورهای آسیبپذیر میگویند این اقدامات کافی نیست و بدون سیاستهای فوریتر، هدف ۱.۵ درجهای بهزودی از دست خواهد رفت.
سید تأکید کرد: «هدف ۱.۵ درجه باید قطبنمای ما باشد. باید بپذیریم که در دستیابی به آن کوتاهی کردهایم و نیاز به اقدام فوری داریم.»
کشورهای فقیر همچنین خواستار تضمین دریافت منابع مالی وعدهدادهشده برای مقابله با پیامدهای تغییرات اقلیمی هستند. گفتوگو درباره طرح جهانی خروج تدریجی از سوختهای فسیلی نیز یکی از محورهای اصلی اجلاس خواهد بود. با وجود تلاشهای دیپلماتیک برزیل طی ماههای گذشته، انتظار میرود در روز نخست نشست نیز اختلافات جدی بر سر دستور کار ادامه یابد.
همزمان با آغاز کنفرانس، گاردین فاش کرد یکی از تعهدات کلیدی نشستهای پیشین اقلیمی بهطور چشمگیری تضعیف شده است. تعهد جهانی کاهش متان که در کاپ۲۶ گلاسگو (۲۰۲۱) میان بریتانیا، ایالات متحده، اتحادیه اروپا و دهها کشور دیگر امضا شد، برنامهریزی کرده بود انتشار متان تا سال ۲۰۳۰ سی درصد کاهش یابد. اما طبق دادههای شرکت تحلیل ماهوارهای Kayrros، انتشار متان در چند کشور اصلی امضاکننده از سال ۲۰۲۰ تاکنون ۸.۵ درصد افزایش یافته است.
شش کشور بزرگ شامل آمریکا، استرالیا، کویت، ترکمنستان، ازبکستان و عراق بیشترین افزایش را داشتهاند. به گفته آنتوان روستان، رئیس شرکت Kayrros: «علیرغم وعدههای تکراری، انتشار متان همچنان رو به افزایش است و تحلیل ما بهروشنی این واقعیت دردناک را نشان میدهد. زمان در حال از دست رفتن است.»
متان گازی است که حدود ۸۰ برابر قویتر از دیاکسیدکربن در گرمکردن زمین اثر دارد و مسئول حدود یکسوم گرمایش جهانی اخیر است. کارشناسان میگویند کاهش آن میتواند مانند «ترمز اضطراری» برای گرمایش زمین عمل کند، اما تاکنون اقدامات لازم در این زمینه انجام نشده است.
دوروود زائلکه، رئیس مؤسسه حاکمیت و توسعه پایدار، تأکید کرده است که کشورها باید توافقی الزامآور برای کاهش متان امضا کنند، زیرا تعهد داوطلبانه کنونی ناکافی است. او گفت: «با ادامه سطح بالای انتشار، این تعهد داوطلبانه نمیتواند ما را از عبور از نقطههای بحرانی اقلیمی بازدارد. اکنون زمان آن رسیده که به توافقی قاطع و الزامآور برای مهار متان برسیم.»
