با اعلام خبر دیدار ترامپ و پوتین در بوداپست، گمانهزنیها دربارهی «صلح از بالا» بار دیگر اوج گرفته است. هرچند محل دیدار مورد توافق دو طرف است، اما نامشخص بودن زمان آن و حتی زمزمههایی از احتمال تعویق یا لغو آن نشان میدهد که با وجود تمایل پوتین و ترامپ به ایجاد تحول در وضعیت، زمینهی تحقق آن هنوز فراهم نیست. پوتین در تنگنای اقتصادی قرار دارد و ترامپ میکوشد، اگر دیدار عملی شود، از این موقعیت برای نمایش نقش میانجی خود بهره گیرد.
اما آیا این تلاش صلحی واقعی را نزدیکتر میکند، یا ترامپ قصد دارد در بوداپست نیز با همان برگ کهنهی «غزه» بازی کند؟
***
پوتین نفسش به شماره افتاده و منابع مالی برای جنگ تهاجمیاش رو به پایان است. با این حال، هیچ نشانهای دیده نمیشود که موضع مسکو بهزودی دستخوش تغییر شود.
چاپلوسان ترامپ تفاسیر گوناگونی از دیدار اعلامشده میان دونالد ترامپ و ولادیمیر پوتین در پایتخت مجارستان، بوداپست، ارائه کردهاند. یکی از این برداشتها چنین است: قدرت بازدارندگی اثر دارد – کافی است ترامپ تنها با موشکهای کروز اشارهای کند تا پوتین عقبنشینی کرده و خواستار مذاکره شود. تفسیر دیگر این است که دیپلماسی اثر دارد – ترامپ تنها باید با پوتین تماس بگیرد و زلنسکی را سر جای خود بنشاند تا روندی تازه آغاز شود.
در هر دو تفسیر، ذرهای از حقیقت نهفته است، اما فقط همان یک ذره. آن ذره در این واقعیت نهفته است که پوتین بهتدریج در تنگنا قرار گرفته است. حملات پیگیر و هدفمند اوکراین علیه صنعت نفت روسیه، شاهرگ اصلی اقتصاد جنگی این کشور را نشانه رفتهاند؛ ادامهی تأمین مالی جنگ تهاجمی دیگر برای کرملین آسان نیست.
با این حال، این امر بهتنهایی برای برقراری صلح کافی نیست. آخرین ابتکار ترامپ به سبب خودداری روسیه از پذیرش آتشبس پیش از آغاز گفتوگوها و همچنین به دلیل مطالبهی کرملین برای واگذاری تمامی مناطقِ هنوز تصرفنشدهی دونباس – یعنی تخلیهی بیدرگیری مهمترین خطوط دفاعی اوکراین – با شکست روبهرو شد. هیچ نشانهای در دست نیست که مسکو در این دو زمینه موضع خود را تغییر داده باشد. برعکس، روسیه با بهکارگیری پهپادها و انجام عملیات خرابکارانه علیه کشورهای اروپایی، چشمانداز گسترش جنگ را از پایان آن محتملتر کرده است.
ترامپ اکنون با همان سادگی خاص خود میگوید دو طرف درگیر باید همانجا که هستند متوقف شوند و به خانههایشان بازگردند. از آنجا که اوکراین در خاک خود قرار دارد، اما روسیه نه، میتوان این گفته را فراخوانی برای عقبنشینی بیقید و شرط روسیه تعبیر کرد. با این حال، بعید است منظور او چنین بوده باشد. رئیسجمهور ایالات متحده میکوشد انجماد درگیری در امتداد خطوط فعلی جبهه را بهعنوان «صلح» عرضه کند، بیآنکه روسیه و اوکراین واقعاً توافقی صلحآمیز امضا کرده باشند – تقریباً همانند توافق موسوم به «طرح غزه»ی ترامپ که نه اسرائیل و نه حماس آن را امضا کردند و بهاحتمال زیاد نیز دوام چندانی نخواهد داشت.
*این مقاله در تاتس به قلم دومینیک جانسون با عنوان «دیدار ترامپ و پوتین؛ این برای صلح کافی نیست» منتشر شده است.
