در حالی که ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین، برای جلب موافقت واشنگتن در دریافت موشکهای دوربرد آمریکایی به کاخ سفید رفته بود، دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، روز جمعه اعلام کرد که ارسال تاماهاکها در حال حاضر «زودهنگام» است و ممکن است جنگ با روسیه بدون نیاز به آنها به پایان برسد.
این دیدار یک روز پس از تماس تلفنی ترامپ و ولادیمیر پوتین و توافق دو طرف برای برگزاری نشست جدیدی در بوداپست انجام شد. این گفتوگو که در فضای پیچیده و مبهم روابط سهجانبه واشنگتن، مسکو و کییف صورت گرفت، بار دیگر تردیدهای اروپا را درباره موضع واقعی آمریکا در قبال جنگ اوکراین برانگیخت.
«میتوان جنگ را بدون تاماهاک تمام کرد»
ترامپ در برابر خبرنگاران در کاخ سفید گفت: «امیدوارم بتوانیم این جنگ را بدون آنکه حتی به تاماهاکها فکر کنیم، تمام کنیم. ارسال چنین سلاحی میتواند به معنای تشدید گسترده جنگ باشد و اتفاقات خطرناکی را رقم بزند.» او افزود که باور دارد پوتین «مایل به پایان دادن جنگ» است و نشست پیشِ رو میتواند به پیشرفت در این مسیر کمک کند.
زلنسکی در پاسخ به این سخنان، با اشاره به توافق صلح اخیر ترامپ در خاورمیانه گفت: «آقای رئیسجمهور، شما توانستید در غزه به صلح برسید. امیدوارم همانطور که در آنجا موفق شدید، برای اوکراین هم بتوانید چنین کاری انجام دهید.»
پیشنهاد «پهپاد در برابر موشک»
زلنسکی که برای سومین بار از زمان آغاز دومین دوره ریاستجمهوری ترامپ به واشنگتن سفر کرده، تلاش دارد او را برای تحویل موشکهای تاماهاک متقاعد کند. او گفت: «ایالات متحده هزاران موشک قدرتمند دارد، در حالی که ما هزاران پهپاد تولید کردهایم. شاید بتوانیم آنها را مبادله کنیم.»
اوکراین از آغاز جنگ در فوریه ۲۰۲۲، اتکای گستردهای به پهپادهای تهاجمی برای ضربه زدن به زیرساختها و خطوط تدارکاتی روسیه داشته است. اما مقامات کییف معتقدند تنها با در اختیار داشتن موشکهای دوربرد میتوانند فشار واقعی بر کرملین وارد کنند تا به میز مذاکره بازگردد.
هشدار پوتین و احتیاط ترامپ
پیش از سفر زلنسکی، پوتین در تماس تلفنی با ترامپ نسبت به تحویل تاماهاکها هشدار داده و گفته بود چنین اقدامی میتواند «فرایند صلح را نابود کند». ترامپ در پاسخ گفت که آمریکا باید مراقب باشد تا «ذخایر استراتژیک خود را تضعیف نکند»، زیرا هر موشک تاماهاک با برد بیش از ۱۶۰۰ کیلومتر هزینهای حدود ۱.۳ میلیون دلار دارد.
نشست در سایهی تنش و تردید
سخنگوی کرملین روز جمعه گفت پیش از دیدار احتمالی ترامپ و پوتین در بوداپست، «سؤالات زیادی باید روشن شود»، از جمله ترکیب تیمهای مذاکرهکننده. او همچنین تأکید کرد که روسیه در صورت برگزاری نشست، «مشکلی برای سفر پوتین به اروپا نخواهد داشت» — مسئلهای که با توجه به حکم بازداشت او از سوی دادگاه بینالمللی کیفری جنجالبرانگیز تلقی میشود.
مجارستان نیز اعلام کرده است که ورود پوتین به این کشور «با تضمین امنیتی کامل» انجام خواهد شد و دولت بوداپست آماده است زمینه برگزاری «گفتوگوهای موفق صلح» را فراهم کند.
تغییرات پیدرپی در مواضع واشنگتن
از آغاز دومین دوره ریاستجمهوری ترامپ، موضع آمریکا در قبال جنگ اوکراین بارها تغییر کرده است. او در ماههای نخست با تمجید از پوتین، زلنسکی را «دیکتاتوری بدون انتخابات» خوانده بود. اما در پی ادامه حملات روسیه، لحنی انتقادیتر نسبت به کرملین در پیش گرفت، هرچند هنوز از گفتوگو با پوتین بهعنوان «کانال ارتباطی ضروری» یاد میکند.
در فوریه گذشته، دیدار پرتنش او و زلنسکی در دفتر بیضیشکل کاخ سفید به مشاجرهای تلویزیونی تبدیل شد. ترامپ در آن دیدار به همتای اوکراینی گفت: «تو کارتها را در دست نداری» — جملهای که نشانه آشکار اختلاف میان دو رهبر بود. اما در هفتههای اخیر، روابط دو طرف اندکی گرمتر شده است و ترامپ حتی گفته «میتواند صلح را ظرف چند ماه برقرار کند».
جنگ ادامه دارد
در میدان نبرد، همزمان با این تحولات دیپلماتیک، جنگ همچنان در جریان است. وزارت دفاع روسیه روز جمعه اعلام کرد که نیروهایش سه روستا در استانهای دنیپروپتروفسک و خارکیف را تصرف کردهاند. روسیه که از فوریه ۲۰۲۲ حدود یکپنجم خاک اوکراین را در کنترل دارد، همچنان به حملات هوایی و موشکی گسترده ادامه میدهد.
در مقابل، اوکراین میگوید موشکهای دوربرد آمریکایی میتواند موازنه را تغییر دهد و روسیه را وادار به عقبنشینی کند. با این حال، ترامپ فعلاً بر این باور است که «صلح را میتوان بدون تاماهاکها به دست آورد» — جملهای که بسیاری از ناظران آن را نشانهای از تمایل کاخ سفید به نوعی سازش میان واشنگتن و مسکو تعبیر کردهاند.
خبرگزاری فرانسه مینویسد: بهرغم لبخندهای دیپلماتیک در کاخ سفید، دیدار روز جمعه بیش از آنکه نویدبخش باشد، بازتابی از بنبست طولانی در جنگ اوکراین و تردید عمیق در اراده ایالات متحده برای ادامه حمایت همهجانبه از کییف به شمار میرود.
