اخبارروز- احمد الشرع، که پیش از رسیدن به قدرت در سوریه رهبری گروه تحریر الشام را بر عهده داشت، و بنیامین نتانیاهو، متهم به جنایات جنگی در غزه، اکنون هر دو به دنبال صحنهسازی صلحطلبانه و کسب مشروعیت بینالمللی هستند. در صورت حصول پیشرفت در مذاکرات، هفته آینده و همزمان با برگزاری مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک، آنها ممکن است توافق امنیتی میان اسرائیل و سوریه را به نمایش بگذارند. اما آیا آنها قادر خواهند بود به توافق برسند و سناریوی مشترک خود را در صحن مجمع به نمایش بگذارند، در حالی که جهان بر آنچه در سوریه و غزه میگذرد چشم میبندد؟
***
در حالی که گفتوگوها درباره احتمال شکلگیری توافقی امنیتی میان اسرائیل و سوریه شدت گرفته است، نخستوزیر اسرائیل، بنیامین نتانیاهو، امروز یکشنبه نشستی با وزیران ارشد و مقامات امنیتی برای بررسی آخرین تحولات این مذاکرات برگزار میکند. این نشست در دفتر نخستوزیر در بیتالمقدس و در شرایطی انجام میشود که منابع آگاه از فشارهای فزاینده ایالات متحده برای نزدیک کردن مواضع دو طرف خبر میدهند.
به گفته یک مقام بلندپایه اسرائیلی، رون درمر، وزیر امور راهبردی این کشور، در این نشست گزارشی از مذاکرات هفته گذشته با اسعد الشیبانی، وزیر خارجه سوریه، ارائه خواهد کرد. دو طرف چند روز پیش در لندن دیدار و گفتوگو کردهاند و به گفته این مقام، درمر قرار است جزئیات امتیازهایی را که اسرائیل ممکن است در چارچوب یک توافق امنیتی بپذیرد، با نخستوزیر و وزیران در میان بگذارد.
منابع اسرائیلی میگویند واشنگتن طی روزهای گذشته بر اسرائیل فشار آورده است تا برای کاهش فاصله مواضع خود با دمشق گام بردارد. این فشارها به پیشرفت در مذاکرات کمک کرده، اما هنوز توافق نهایی حاصل نشده است. یک مقام نزدیک به گفتوگوها اعلام کرده که هرچند پیشرفتهای مهمی صورت گرفته، اما برای رسیدن به نتیجه قطعی هنوز زمان لازم است.
احتمال اعلام توافق در نیویورک
انتظار میرود در صورت تداوم پیشرفتها، توافقی امنیتی میان اسرائیل و سوریه هفته آینده و همزمان با نشست مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک اعلام شود؛ جایی که نتانیاهو و احمد الشرع، رئیسجمهور سوریه، هر دو حضور خواهند داشت. الشرع روز چهارشنبه اعلام کرده بود که مذاکرات جاری میتواند «در روزهای آینده» به نتیجه برسد و یک مقام وزارت خارجه سوریه نیز تأیید کرده است که چند توافق امنیتی و نظامی تا پایان سال جاری میلادی قابل امضا است.
طبق این گزارشها، سوریه امیدوار است توافق جدید به توقف حملات هوایی اسرائیل و خروج نیروهای اسرائیلی که طی ماههای اخیر وارد جنوب سوریه شدهاند منجر شود. دو طرف چهارشنبه گذشته با میانجیگری آمریکا نشستی پنج ساعته در لندن برگزار کردند و وزیر خارجه سوریه پاسخ رسمی دمشق به پیشنهاد اسرائیل برای ترتیبات امنیتی را به طرف اسرائیلی ارائه داد.
منابع آگاه میگویند پیشرفت اخیر نتیجه عقبنشینی دمشق از برخی مواضع قبلی خود بوده است. با این حال یک مقام ارشد اسرائیلی تأکید کرده است که اسرائیل از بخش سوری کوه حرمون عقبنشینی نخواهد کرد. وی گفته است: «ما اعتماد کامل به این رژیم نداریم، اما یک توافق میتواند از تشدید تنش جلوگیری کرده و وضعیت مرز را تثبیت کند.»
دیدگاههای دو طرف و نقش ایالات متحده
یک منبع سوریهای نزدیک به دولت جدید گفته است که از دید دمشق، توافق «تقریباً آماده» است و میتواند در هفته آینده به امضا برسد. این منبع افزوده که دولت الشرع این هفته برای نخستین بار در سالهای اخیر به یک هیئت یهودی اجازه بازدید از دمشق را داده است.
قرار است احمد الشرع در نیویورک با رئیسجمهور آمریکا، دونالد ترامپ، دیدار و روز چهارشنبه در مجمع عمومی سخنرانی کند. این نخستین حضور یک رئیسجمهور سوریه در نشست سالانه مجمع عمومی از سال ۱۹۶۷ به این سو خواهد بود.
الشرع در سخنان خود توافق امنیتی با اسرائیل را «ضروری» توصیف کرده و تأکید داشته است که هر توافقی باید به حریم هوایی و یکپارچگی ارضی سوریه احترام بگذارد و تحت نظارت سازمان ملل قرار داشته باشد. او گزارشهای مربوط به فشار آمریکا برای تسریع مذاکرات را رد کرده و گفته است واشنگتن صرفاً نقش میانجی را ایفا میکند.
رئیسجمهور سوریه در عین حال خاطرنشان کرده است که اسرائیل از ۸ دسامبر، زمان سقوط دولت پیشین بشار اسد، بیش از هزار حمله هوایی و بیش از ۴۰۰ یورش زمینی به خاک سوریه انجام داده است. او این اقدامات را «بسیار خطرناک» توصیف کرده و آنها را در تضاد با سیاست اعلامی آمریکا برای یک سوریه باثبات دانسته است.
الشرع همچنین تأکید کرده است که دمشق به دنبال توافقی مشابه توافق جدایی نیروهای سال ۱۹۷۴ است؛ توافقی که پس از جنگ یوم کیپور ۱۹۷۳ میان دو کشور برقرار شد و یک منطقه غیرنظامی میان اسرائیل و سوریه ایجاد کرد.
موضوعات حساس: خروج نیروها و سرنوشت دروزیها
به گفته الشرع، سوریه خواستار خروج کامل نیروهای اسرائیلی از مناطق اشغالی است، اما اسرائیل قصد دارد در برخی نقاط استراتژیک که پس از ۸ دسامبر تصرف کرده، از جمله بخش سوری کوه حرمون، باقی بماند. وزیران اسرائیلی نیز علناً بر حفظ کنترل این مناطق تأکید کردهاند.
او همچنین تصریح کرده که در صورت موفقیت توافق امنیتی، امکان رسیدن به توافقهای دیگر وجود خواهد داشت، هرچند توافق صلح یا عادیسازی روابط مشابه توافقهای ابراهیم فعلاً در دستور کار نیست. موضوع بلندیهای جولان که عمده آن در جنگ شش روزه ۱۹۶۷ به تصرف اسرائیل درآمد نیز در این مرحله مورد مذاکره قرار نخواهد گرفت.
الشرع یادآور شده است که دو طرف در ماه ژوئیه تنها «چند روز» تا دستیابی به پایههای یک توافق فاصله داشتند، اما تحولات در استان جنوبی سویدا آن روند را متوقف کرد. در آن زمان، نیروهای سوریه برای مهار درگیری میان گروههای مسلح دروزی و جنگجویان بادیهنشین به این استان اعزام شدند، اما خشونتها شدت گرفت و نیروهای دولتی به اعدامهای میدانی متهم شدند. اسرائیل نیز در پاسخ، اهدافی در جنوب سوریه و حتی نزدیکی کاخ ریاستجمهوری را هدف حملات هوایی قرار داد و مدعی شد این اقدام برای دفاع از اقلیت دروزی و پیشبرد خواست خود مبنی بر غیرنظامی شدن جنوب سوریه صورت گرفته است.
جزئیات پیشنهاد اسرائیل
منابع آگاه از ارائه یک پیشنهاد رسمی از سوی اسرائیل به دمشق خبر میدهند که محور آن ایجاد مناطق گسترده پرواز ممنوع در خاک سوریه است. این پیشنهاد با الهام از توافق صلح ۱۹۷۹ میان اسرائیل و مصر تدوین شده که بر اساس آن شبهجزیره سینا به سه منطقه با سطح متفاوت از حضور نظامی تقسیم شد.
طبق این طرح، منطقه جنوب غربی دمشق تا مرز اسرائیل به سه ناحیه تقسیم میشود و سوریه اجازه خواهد داشت سطوح مختلفی از نیروهای نظامی و تجهیزات را در هر ناحیه مستقر کند. همچنین پیشنهاد شده است که منطقه حائل مرزی دو کیلومتر دیگر در خاک سوریه گسترش یابد. استقرار نیروهای نظامی و سلاحهای سنگین در نوار مجاور منطقه حائل ممنوع خواهد بود، هرچند سوریه میتواند نیروی پلیس و امنیتی در آن حفظ کند. بر اساس این نقشه، تمام مناطق از جنوب غربی دمشق تا مرز اسرائیل به عنوان منطقه پرواز ممنوع برای هواپیماهای سوری در نظر گرفته شده است.
اسرائیل در ازای این محدودیتها پیشنهاد داده که به تدریج از تمامی مناطقی که در ماههای اخیر در خاک سوریه تصرف کرده عقبنشینی کند، به جز یک پایگاه در منطقه استراتژیک کوه هرمون که بر حفظ آن اصرار دارد. به گفته یک مقام اسرائیلی، این کشور همچنین بر حفظ یک کریدور هوایی از طریق خاک سوریه به سوی ایران تأکید میکند تا در صورت لزوم امکان عملیات آینده علیه اهداف ایرانی را حفظ کند. برخی گزارشها حاکی است که جنگندههای اسرائیلی در ماه ژوئن از آسمان سوریه برای حمله به اهدافی در ایران عبور کردهاند.
آینده مذاکرات
بنیامین نتانیاهو ابراز امیدواری کرده است که در حاشیه نشست مجمع عمومی سازمان ملل با احمد الشرع دیدار کند، هرچند منابع نزدیک به مذاکرهکنندگان احتمال وقوع چنین دیداری را در شرایط فعلی کم میدانند. نخستوزیر اسرائیل همچنین اعلام کرده است که دونالد ترامپ او را برای دیداری در روز ۲۹ سپتامبر به کاخ سفید دعوت کرده است.
با وجود پیشرفتهای اخیر، مقامات هر دو طرف تأکید میکنند که هنوز موانعی بر سر راه توافق باقی است. خروج نیروهای اسرائیلی، تضمینهای امنیتی، سرنوشت مناطق استراتژیک و نحوه نظارت بینالمللی از جمله موضوعات اصلی مورد اختلاف به شمار میروند. با این حال، نشست امروز در بیتالمقدس و رایزنیهای فشرده در نیویورک میتواند سرنوشت این مذاکرات را در روزهای آینده مشخص کند.
