رهبران کشورهای عربی و اسلامی روز دوشنبه در نشست مشترک اتحادیه عرب و سازمان همکاری اسلامی در دوحه، در واکنش به حمله هوایی اسرائیل به اعضای حماس در قطر، خواستار بازنگری در روابط سیاسی و اقتصادی با تلآویو شدند
این نشست که با حضور نزدیک به ۶۰ کشور برگزار شد، یکی از گستردهترین جلسات مشترک عربی–اسلامی در سالهای اخیر بود و با صدور بیانیهای پایان یافت که در آن از همه دولتها خواسته شد «با اتخاذ اقدامات قانونی و مؤثر، مانع ادامه جنایات اسرائیل علیه مردم فلسطین شوند»؛ از جمله بررسی روابط دیپلماتیک و اقتصادی با این رژیم و آغاز پیگردهای حقوقی علیه آن. همچنین پیشنهاد شد که تلاشها برای تعلیق عضویت اسرائیل در سازمان ملل هماهنگ شود.
کشورهای امارات، بحرین و مراکش که پنج سال پیش توافق عادیسازی روابط با اسرائیل را امضا کرده بودند، در نشست حضور داشتند اما رهبران آنها شخصاً شرکت نکرده و نمایندگان عالیرتبه را به دوحه فرستادند. مصر و اردن نیز که روابط رسمی با اسرائیل دارند، در جلسه حاضر بودند.
عبدالفتاح السیسی، رئیسجمهور مصر، هشدار داد حمله اسرائیل در دوحه «هرگونه فرصت برای توافقهای صلح جدید را از بین میبرد و حتی توافقهای موجود را در معرض نابودی قرار میدهد».
امیر قطر، شیخ تمیم بن حمد آل ثانی، با اشاره به هدف قرار دادن اعضای هیئت مذاکرهکننده حماس در خاک قطر گفت: «کسی که با دقت و برنامهریزی طرف مذاکره خود را ترور میکند، قصدی جز نابودی گفتوگوها ندارد.» او تأکید کرد دوحه با وجود حمله، نقش میانجیگری خود را ادامه خواهد داد.
مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، نیز هشدار داد: «فردا ممکن است نوبت هر پایتخت عربی یا اسلامی دیگری باشد. انتخاب روشن است: باید متحد شویم.» رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، اسرائیل را متهم کرد که «با ذهنیت تروریستی» عمل میکند.
نشست دوحه در شرایطی برگزار شد که تنش میان آمریکا و متحدان خلیج فارس افزایش یافته است. کشورهای عربی ثروتمند منطقه در حاشیه اجلاس، واشنگتن را تحت فشار قرار دادند تا از نفوذ خود برای مهار اسرائیل استفاده کند. دبیرکل شورای همکاری خلیج فارس، جاسم محمد البدیوی، در یک کنفرانس خبری گفت: «پیام ما به آمریکا روشن است: زمان آن رسیده که از اهرمهای فشار خود استفاده کند.»
این حمله در حالی صورت گرفت که قطر نقش کلیدی در میانجیگری برای آتشبس در غزه ایفا میکرد. مقامات حماس اعلام کردهاند که رهبرانشان از این حمله جان سالم به در بردهاند، اما شش نفر کشته شدند.
محمود عباس، رئیس تشکیلات خودگردان فلسطین، محمد شیاع السودانی نخستوزیر عراق، محمد بن سلمان ولیعهد عربستان و دیگر رهبران منطقه نیز در نشست حضور داشتند و همگی بر لزوم فشار هماهنگ برای توقف جنگ غزه تأکید کردند.
بیانیه پایانی نشست دوحه؛ محکومیت شدید تجاوز اسرائیل به قطر و حمایت از تلاشهای صلح
سران کشورهای عربی–اسلامی در پایان نشست خود در دوحه، تجاوز اخیر اسرائیل به خاک قطر را به شدت محکوم و آن را «هجوم بزدلانه و غیرقانونی» خواندند که تهدیدی جدی برای صلح و ثبات منطقهای است.
سران کشورهای عربی و اسلامی در بیانیه، تاکید کردند: حمله به مکانی بیطرف که نقش میانجیگری در بحران غزه را ایفا میکرد، نهتنها نقض آشکار قوانین بینالمللی است بلکه روند تلاشهای جهانی برای تحقق صلح را نیز با مانع جدی مواجه کرده است.
سران کشورهای عربی و اسلامی ضمن اعلام «همبستگی مطلق» با قطر، حمایت کامل خود را از هرگونه اقدام این کشور برای پاسخ به تجاوز اسرائیل اعلام و همچنین از موضع «متمدنانه و حکیمانه» قطر در مواجهه با این حمله غافلگیرانه تقدیر کردند.
این بیانیه همچنین با تاکید بر حمایت از تلاشهای میانجیگرانه قطر، مصر و آمریکا برای توقف تجاوزات اسرائیل به غزه، نقش سازنده دوحه در تقویت امنیت منطقهای را ستود.
بیانیه پایانی نشست، در ادامه با رد هرگونه تلاش برای توجیه تجاوز اسرائیل، تهدیدات مکرر این رژیم مبنی بر احتمال حملات مجدد به قطر را محکوم کرد.
شرکتکنندگان در این باره هشدار دادند که هدف اصلی این حملات، تضعیف نقش میانجیگری و جلوگیری از توقف تجاوزات به غزه است. همچنین بر لزوم مقابله با طرحهای اسرائیل برای تحمیل واقعیتهای جدید در منطقه و تهدید امنیت جمعی کشورهای عربی و اسلامی تأکید شد.
این بیانیه همچنین ضمن محکوم کردن سیاستهای اسرائیل که منجر به فاجعه انسانی بیسابقه در غزه شده، هرگونه تلاش برای کوچاندن فلسطینیها را غیرقابل قبول دانست و با هشدار نسبت به پیامدهای خطرناک تصمیمات احتمالی اسرائیل برای الحاق بخشهایی از اراضی اشغالی، خواستار اقدام فوری جامعه جهانی برای توقف تجاوزات مکرر اسرائیل شد.
سران حاضر در نشست از تلاشها برای پایان دادن به مصونیت اسرائیل از مجازات حمایت و بر ضرورت هماهنگی جهت تعلیق عضویت این رژیم در سازمان ملل متحد تأکید کردند. همچنین با استقبال از تصویب «اعلامیه نیویورک» در مجمع عمومی سازمان ملل درباره راهحل دو کشوری، مخالفت خود را با سوءاستفاده اسرائیل از اسلامهراسی برای توجیه نقضهای حقوق بشری اعلام داشتند.
ملاحظات ایران درمورد بیانیه اجلاس اسلامی – عربی
وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران درخصوص بیانیه پایانی اجلاس فوقالعاده اسلامی – عربی راجع به تجاوز نظامی اسرائیل علیه قطر ملاحظات و نقطه نظراتی را مطرح کرده است.
وزارت خارجه اسلامی در خصوص بیانیه نهایی اجلاس فوقالعاده عربی–اسلامی درباره تجاوز اسرائیل علیه دولت قطر، هیأت جمهوری اسلامی ایران مایل است موضع خود را نسبت به تعدادی از مسائل مندرج در آن روشن سازد.
جمهوری اسلامی ایران بار دیگر حمایت تزلزلناپذیر خود را از تحقق حق ذاتی ملت فلسطین برای تعیین سرنوشت اعلام میدارد و به شدت جنایات وحشیانهای را که رژیم اشغالگر اسرائیل علیه مردم فلسطین مرتکب میشود، محکوم میکند. حمایت استوار دولت و ملت جمهوری اسلامی ایران از آرمان فلسطین غیرقابل انکار است و تعهد ما تحت هیچ شرایطی کاهش نخواهد یافت. بدون خدشه به موارد فوق، جمهوری اسلامی ایران مایل است ملاحظات زیر را در خصوص بیانیه نهایی اجلاس فوقالعاده عربی–اسلامی درباره تجاوز اسرائیل علیه دولت قطر که در تاریخ ۱۵ سپتامبر ۲۰۲۵ در دوحه برگزار شد، به ثبت برساند:
در خصوص راهحل پایدار برای مسئله فلسطین و ابتکارات ارائهشده توسط کشورهای مختلف و گروههای کشورها، از جمله «اعلامیه نیویورک» درباره اجرای راهحل دو دولتی و تشکیل دولت مستقل فلسطینی، همچنین ابتکار صلح عربی که در چندین بند بیانیه منعکس شده است، جمهوری اسلامی ایران تأکید دارد که راهحل بهاصطلاح «دو دولتی»، مسئله فلسطین را حل نخواهد کرد. از نظر ما، تنها راهحل واقعی و پایدار، تشکیل یک دولت دموکراتیک واحد است که از طریق برگزاری همهپرسی با مشارکت تمامی فلسطینیان – چه در داخل و چه در خارج از سرزمینهای اشغالی – و نمایندگی همه مردم فلسطین ایجاد شود. بر این اساس، ما خود را از هرگونه اشاره به این مفهوم و مفاهیم مشابه (از جمله قدس شرقی/بیتالمقدس شرقی، مرزهای ۱۹۶۷ و غیره) که در بیانیه آمده است، منفک میکنیم.
در خصوص شناسایی رژیم اسرائیل، ایران بار دیگر تأکید میکند که پیوستن به اجماع در خصوص این بیانیه نباید، بهطور صریح یا ضمنی، به هیچ وجه بهمنزله شناسایی رژیم اسرائیل تلقی شود.
در مورد حق تعیین سرنوشت ملت فلسطین، ایران تأکید میکند که همانند همه ملتهای صلحدوست، مردم فلسطین حق دارند از تمام ابزارهای لازم برای اعمال حق غیرقابل سلب خود در تعیین سرنوشت و رهایی از اشغال استعمار خارجی برخوردار باشند. با توجه به سبعیت نیروهای اشغالگر اسرائیل، هیچ چیز نباید این حق را محدود سازد. همچنین این وظیفه مشترک ما طبق حقوق بینالملل است که از این آرمان حمایت کنیم. بر همین اساس، ما بر ضرورت رویکردی جامع که منافع و نگرانیهای همه فلسطینیان را در نظر بگیرد تأکید مینماییم و بنابراین از هرگونه توافق وحدت ملی فلسطین که توسط مردم فلسطین حاصل و پذیرفته شود، حمایت میکنیم.
در خصوص تلاشهای میانجیگرانه و نقش ایالات متحده، در حالی که جمهوری اسلامی ایران تلاشهای خستگیناپذیر دولت قطر و جمهوری عربی مصر را برای دستیابی به آتشبس فوری و فراگیر و کاهش رنجهای عظیم مردم فلسطین ارج مینهد، تأکید دارد که سیاستها و اقدامات ایالات متحده آمریکا در عمل موجب استمرار و پشتیبانی از تجاوزات رژیم اسرائیل علیه ملت فلسطین شده است. با توجه به این واقعیت، جمهوری اسلامی ایران بر این باور است که ایالات متحده نمیتواند بهعنوان طرفی معتبر یا بیطرف در پیشبرد صلحی عادلانه و پایدار در این مناقشه شناخته یا قلمداد شود.
از دبیرخانه میخواهیم تا تحفظات هیات جمهوری اسلامی ایران را در گزارش نهایی اجلاس درج نماید.
