مقدمه
اندونزی، پرجمعیتترین کشور مسلمان جهان و یکی از اقتصادهای نوظهور آسیایی، امروز صحنه اعتراضات گسترده مردمی است. آنچه در ابتدا با افشای امتیازات کلان نمایندگان پارلمان آغاز شد، اکنون به بحرانی چندوجهی با ابعاد سیاسی، اقتصادی و ژئوپلیتیکی تبدیل شده است. پرسش کلیدی این است: آیا این اعتراضات صرفاً ریشه در نارضایتیهای داخلی دارند یا میتوان آنها را بخشی از سناریوی بزرگتر غرب برای بازآرایی توازن قوا در منطقه دانست؟
⸻
پیشینه دخالت غرب در اندونزی
اندونزی سابقه طولانی دخالت خارجی، بهویژه از سوی غرب، دارد:
• کودتای ۱۹۶۵ علیه سوکارنو و قتلعام صدها هزار عضو و هوادار حزب کمونیست اندونزی (PKI) با حمایت مستقیم آمریکا و بریتانیا، نقطه عطفی در تاریخ سیاسی این کشور بود.
• سیاستهای اقتصادی دهههای بعد، با هدایت صندوق بینالمللی پول و بانک جهانی، اندونزی را به سمت خصوصیسازی و وابستگی به وامهای خارجی سوق داد و شکاف طبقاتی را تشدید کرد.
• بحران مالی ۱۹۹۷–۹۸ اندونزی را به ورشکستگی کشاند و اجرای سیاستهای ریاضتی، فقر و نارضایتی اجتماعی را عمیقتر کرد.
این میراث تاریخی باعث شده است که بخش بزرگی از جامعه اندونزی به دخالتهای غرب بیاعتماد باشد و هر بحران داخلی را در پرتو تجربه گذشته تحلیل کند.
⸻
وضعیت کنونی اعتراضات
اعتراضات ۲۰۲۵ چند محور اصلی دارند:
• اقتصاد و معیشت: بیکاری گسترده، تورم بالا و کاهش قدرت خرید.
• فساد و امتیازات ویژه: افشای مزایای نجومی نمایندگان پارلمان جرقه اولیه اعتراضات بود.
• سرکوب و خشونت پلیس: کشته شدن یک جوان ۲۱ ساله توسط خودروی زرهی پلیس، خشم عمومی را تشدید کرد.
• نگرانی سیاسی: تصویب قوانینی که نفوذ ارتش در عرصه غیرنظامی را افزایش میدهد، بازگشت به «مدل سوهارتو» را تداعی کرده است.
این ترکیب نشان میدهد که خشم مردم واقعی است و ریشه در بحرانهای ساختاری دارد.
⸻
اهمیت ژئوپلیتیکی اندونزی
اندونزی تنها یک کشور بزرگ اسلامی نیست، بلکه در موقعیتی حیاتی در تنگه مالاکا قرار دارد؛ شاهراهی که بخش عظیمی از انرژی خلیج فارس را به شرق آسیا میرساند.
• نزدیکی به دریای چین جنوبی، تایوان، ویتنام و حتی هند این کشور را به یک محور راهبردی در منازعه چین–آمریکا بدل میکند.
• واشنگتن اندونزی را بخشی از راهبرد «ایندو–پاسیفیک» خود تعریف کرده و تلاش میکند مانع از افتادن آن به مدار چین شود.
• دولت پرابوو سوبیانتو، با تمایل به نزدیکی بیشتر به چین و حتی همکاریهای BRICS، از نگاه غرب مسیری خطرناک در پیش گرفته است.
بنابراین، هرگونه بیثباتی داخلی میتواند برای غرب فرصتی باشد تا مانع از چرخش استراتژیک اندونزی به شرق شود.
⸻
نقش دانشجویان و جوانان
الگوی اعتراضات در اندونزی یادآور دیگر جنبشهای جوانان در جهان در حال توسعه است:
• در هنگکنگ، تایلند، ایران و حتی اوکراین، اعتراضات دانشجویی و جوانان با حمایت رسانهای و گاه آموزشهای سازمانیافته از سوی غرب تقویت شدند.
• در اندونزی نیز جوانان و دانشجویان در صف اول اعتراضات هستند. اگرچه انگیزههای آنها واقعی است، اما این فضا میتواند بهسادگی برای اهداف خارجی مورد بهرهبرداری قرار گیرد.
⸻
سناریوهای آینده
۱. اصلاحات محدود داخلی: دولت پرابوو بخشی از مطالبات مردم را میپذیرد و بحران مهار میشود، اما ریشههای اقتصادی پابرجا میمانند.
۲. انقلاب نرم به سبک «رنگی»: اگر اعتراضات طولانی شود، امکان ورود بازیگران خارجی و جهتدهی به جنبشها برای تغییر توازن ژئوپلیتیک وجود دارد.
۳. سرکوب سنگین و نزدیکی بیشتر به چین: در صورت تشدید بحران، پرابوو ممکن است به الگوی «امنیتی–اقتدارگرایانه» روی آورد و حمایت استراتژیک پکن را طلب کند.
⸻
نتیجهگیری
اعتراضات اندونزی همزمان دو وجه دارد:
• از یک سو، واکنشی واقعی به فساد، شکاف طبقاتی و بیعدالتیهای اقتصادی.
• از سوی دیگر، بستری بالقوه برای بهرهبرداری غرب، بهویژه در شرایطی که اندونزی بهسمت فاصله گرفتن از واشنگتن و نزدیکی به پکن حرکت میکند.
با توجه به اهمیت سوقالجیشی اندونزی، بعید است غرب اجازه دهد این کشور بهراحتی در مدار چین قرار گیرد. از همین رو، هرچند خشم مردم واقعی است، اما آینده این اعتراضات میتواند به مسیری هدایت شود که در نهایت در خدمت منافع غرب قرار گیرد—همان الگویی که در بسیاری از کشورهای دیگر نیز تجربه شده است
