به دنبال بازداشتهای گسترده پس از جنگ ۱۲ روزه، دستکم ۸۰ زندانی جدید به بند پنج زندان شیبان منتقل شدهاند. این افراد، که بسیاری از آنها پس از شکنجههای جسمی و روانی و اعترافات اجباری به احکام سنگین حبس محکوم شدهاند، جمعیت این بند را به شکل بیسابقهای افزایش دادهاند.
به گزارش روز شنبه کانون حقوق بشر ایران بند پنج زندان شیبان با ظرفیت اسمی ۱۰۰ نفر، هماکنون بیش از ۱۲۵ زندانی سیاسی را در خود جای داده است. اتاقهای این بند که مساحتی کمتر از ۲۰ متر مربع دارند، بر اساس استانداردها باید ۱۲ تا ۱۵ نفر را در خود جای دهند، اما به دلیل ازدحام شدید، در برخی موارد بیش از ۲۰ زندانی در یک اتاق محبوساند.
بحران بهداشتی و گسترش بیماریها
شرایط بهداشتی در این بند به مرحلهای بحرانی رسیده است. خرابی سیستم فاضلاب باعث تجمع آب آلوده و فاضلاب در حیاط کوچک ۶۰ متری بند شده و بوی تعفن تمام محیط را فرا گرفته است. این آلودگی نه تنها تهدیدی جدی برای سلامت زندانیان است، بلکه باعث شیوع بیماریهای پوستی نظیر گال و افزایش موارد ابتلا به بیماریهای واگیردار از جمله آنفلوانزا شده است.
یکی از مشکلات جدی، انجام پخت و پز در همین حیاط آلوده و در مجاورت فاضلاب است که خطر مسمومیت غذایی و شیوع بیماریهای گوارشی را افزایش داده است.
محدودیت در امکانات اولیه
بند۵ زندان شیبان تنها دو توالت و دو حمام دارد که برای بیش از ۱۲۵ زندانی به شدت ناکافی است. زندانیان برای استفاده از سرویسهای بهداشتی گاهی مجبورند بین ۱ تا ۲ ساعت در صف بایستند، و برای استفاده از حمام نیز صفهای ۲ تا ۳ ساعته تشکیل میشود.
تهویه هوا ناکارآمد است و کولرهای موجود پاسخگوی تراکم بالای جمعیت نیستند. گرمای طاقتفرسای اهواز، به ویژه در تابستان، شرایط را برای زندانیان به نقطه غیرقابل تحمل رسانده است.
محدودیت در حق هواخوری و ورزش
دیوارهای بلند ۱۲ متری، جریان هوا را در حیاط کوچک بند مسدود کرده و امکان تهویه طبیعی را گرفته است. زندانیان به دلیل فضای محدود و آلودگی حیاط، عملاً امکان پیادهروی و ورزش روزانه ندارند و تنها هر دو هفته یک بار به بند دیگری منتقل میشوند تا بتوانند چند ساعت در محیطی نسبتا بازتر ورزش کنند.
واکنش زندانیان و تهدید به اعتصاب غذا
در پی بیتوجهی مسئولان زندان و نهادهای قضایی به این شرایط، زندانیان بند پنج تهدید کردهاند که در صورت ادامه وضعیت و عدم بهبود شرایط بهداشتی و رفاهی، دست به اعتصاب غذای دستهجمعی خواهند زد. این اقدام میتواند با توجه به ضعف جسمانی بسیاری از زندانیان، پیامدهای جدی برای جان آنها داشته باشد.
در میان زندانیان بند پنج، جمعی از محکومین به اعدام و حبسهای طولانی مدت حضور دارند.
از جمله محکومین به اعدام میتوان به حبیب دریس، محمد داورشناس، سید سالم موسوی، محمد امین عبیات، مرتضی مهناپور، مهدی شریفی، مسعود جامعی، علیرضا مرداسی (حمیداوی) و فرشاد اعتمادیفر اشاره کرد. همچنین محکومین به حبس ابد و حبس طولانی مدت مانند غلامحسین کلبی، عبدالزهرا هلیچی، سید یابر البوشوکه، عبدالامام زائری، ناظم بریهی، محمدعلی عمورینژا، سید مختار، یحیی ناصری، علی حلفی، ایوب پرکار، فارس رماحی، سامان حرمتنژاد و داود حرمتنژاد و مهران قرهباغی در بند پنج زندان شیبان نگهداری میشوند. بسیاری از این زندانیان محکوم به اعدام یا حبسهای طولانی مدت هستند.
نقض حقوق بشر در بند پنج زندان شیبان
شرایط موجود در بند پنج زندان شیبان به وضوح ناقض چندین ماده از میثاقها و کنوانسیونهای بینالمللی حقوق بشر است:
ماده ۵ اعلامیه جهانی حقوق بشر: منع شکنجه و رفتار غیرانسانی یا تحقیرآمیز؛
ماده ۱۰ میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی: لزوم رفتار انسانی با تمامی افرادی که آزادیشان سلب شده است؛
ماده ۱۲ میثاق بینالمللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی: حق برخورداری از بالاترین استاندارد سلامت جسمی و روانی.
کارشناسان حقوق بشر میگویند شرایط کنونی زندان شیبان، با استانداردهای حداقلی سازمان ملل برای رفتار با زندانیان، موسوم به “قواعد نلسون ماندلا”، در تضاد کامل قرار دارد.
درخواست برای اقدام فوری
فعالان سیاسی و نهادهای حقوق بشری از جامعه بینالمللی، بهویژه گزارشگر ویژه حقوق بشر در امور ایران، خواستهاند تا نسبت به این شرایط بحرانی واکنش فوری نشان دهند و دولت ایران را به رعایت تعهدات بینالمللی خود در قبال زندانیان سیاسی وادار کنند.
به گفته منابع آگاه، ادامه این وضعیت میتواند نه تنها جان زندانیان را به خطر بیندازد، بلکه باعث بحران انسانی در این زندان شود. این منابع تاکید دارند که انتقال فوری زندانیان بیمار به مراکز درمانی، کاهش تراکم جمعیت، بهسازی زیرساختهای بهداشتی و تضمین دسترسی به امکانات اولیه، حداقل اقداماتی است که باید فوراً انجام شود.
زندان شیبان اهواز پیشتر نیز به دلیل سرکوب خشن اعتراضات زندانیان و مرگهای مشکوک، مورد انتقاد سازمانهای حقوق بشری قرار گرفته بود. اما گزارشهای تازه نشان میدهد که این زندان همچنان یکی از نقاط سیاه نقض حقوق بشر در ایران باقی مانده است.
