در حالی که تنشها میان ایالات متحده و ایران بالا گرفته، مواضع متناقض رئیسجمهور آمریکا، دونالد ترامپ، در قبال ایران، تحلیلگران را بر آن داشته تا دربارهٔ اهداف واقعی او پرسشهایی مطرح کنند.
طی هفته گذشته، ترامپ از یک سو خواستار پایان جنگ و نویدبخش صلحی قریبالوقوع شد، و از سوی دیگر، از احتمال ترور علی خامنهای و مشارکت در بمبارانهای اسرائیل سخن گفت. در آخرین موضع کاخ سفید اعلام کرده رئیسجمهور طی دو هفته آینده تصمیم خود را درباره ورود رسمی آمریکا به جنگ اتخاذ خواهد کرد.
این تغییرات مکرر باعث شده برخی ناظران معتقد باشند ترامپ یا راهبرد مشخصی ندارد، یا زیر فشار نخستوزیر اسرائیل، بنیامین نتانیاهو، به سوی جنگ سوق داده میشود. نتانیاهو مدتهاست خواستار حمله نظامی آمریکا به ایران بوده است.
به گزارش الجزیره، رئیس شورای ملی ایرانیان در آمریکا، معتقد است ترامپ با اتخاذ مواضع تند، تلاش دارد ایران را به «تسلیم کامل» وادارد. او به الجزیره گفت: «ترامپ میخواهد نقش دیوانهای را بازی کند که قابل پیشبینی نیست و از این طریق خط قرمزهایی را به ایران تحمیل کند که این کشور طی دههها زیر بار آن نرفته است.»
یک تحلیلگر ایرانی-آمریکایی، دیگر میگوید ترامپ از سوی نتانیاهو «فریب خورده» و به مسیر جنگ کشیده شده است. او گفت: «ترامپ در کارزار انتخاباتی خود وعده داده بود رئیسجمهور صلح باشد. اما نه تنها جنگ اوکراین پایان نیافته، بلکه در دوران او جنگ غزه تشدید شده و حالا نیز سومین جنگ بزرگ در خاورمیانه آغاز شده است.»
اسرائیل دو روز پیش از برگزاری ششمین دور گفتوگوهای آمریکا و ایران در عمان، بمبارانهای خود علیه ایران را آغاز کرد. در حالی که ترامپ پیشتر از تعهد به دیپلماسی سخن گفته بود، پس از حملات اسرائیل، در شبکههای اجتماعی نوشت: «اکنون ما کنترل کامل آسمان ایران را در دست داریم.»
برخی تحلیلگران هشدار دادهاند تشدید درگیریها ممکن است به یک جنگ تمامعیار با پیامدهای فاجعهبار برای منطقه و جهان منجر شود. ایران تهدید کرده در صورت حمله آمریکا، تنگه هرمز را خواهد بست؛ مسیری حیاتی برای انتقال ۲۰ درصد نفت جهان.
تحلیلگران میگویند «این جنگ ممکن است از نظر ابعاد و پیامدها بدتر از جنگهای عراق و افغانستان باشد. ایران کشوری بزرگ با بیش از ۹۰ میلیون جمعیت است و سقوط نظام حاکم میتواند به جنگ داخلی، بحران آوارگان و بیثباتی منطقهای – حتی جهانی – منجر شود.
سارا لیا ویتسون، مدیر اجرایی سازمان حقوق بشری DAWN، هشدار داد حتی اگر ترامپ تنها در پی تهدید باشد و نه جنگ، این راهبرد بسیار خطرناک است. او گفت: «احتمال گسترش حملات به یک جنگ منطقهای یا حتی جهانی بسیار بالاست. لفاظیهای جنگطلبانه ترامپ، آتش بحران را شعلهورتر میکند.»
نیویورک تایمز: ترامپ زمان میخرد و گزینههای نظامی را تقویت میکند
نیویورک تایمز نیز در تحلیلی مینویسد: در حالی که رئیسجمهور ایالات متحده، دونالد ترامپ، اعلام کرده تصمیم خود درباره ورود احتمالی به جنگ ایران و اسرائیل را تا دو هفته آینده خواهد گرفت، این مهلت نهتنها فرصتی برای دیپلماسی تلقی میشود، بلکه امکان آمادگی نظامی و اجرای گزینههای مخفیانه بیشتری را نیز فراهم میکند.
به گفته کارشناسان، این بازهی زمانی به ترامپ اجازه میدهد ارزیابی کند آیا شش روز بمباران گسترده توسط اسرائیل – که یکی از دو مرکز اصلی غنیسازی اورانیوم ایران، بخش بزرگی از ناوگان موشکی و شماری از دانشمندان و فرماندهان ارشد ایرانی را هدف قرار داده – تغییر قابل توجهی در رویکرد تهران ایجاد کرده است یا خیر.
دلیل اصلی رد توافق پیشنهادی اخیر توسط آیتالله علی خامنهای که به توقف غنیسازی در خاک ایران منجر میشد، اکنون ممکن است با توجه به خسارات وارده متفاوت به نظر برسد – یا بالعکس، موجب سرسختی بیشتر ایران شود.
برخی از تحلیلگران نیز بر این باورند که اعلام مهلت دو هفتهای میتواند یک فریب راهبردی از سوی ترامپ باشد تا ایران را به کاهش هوشیاری سوق دهد.
به گفته دریاسالار بازنشسته جیمز استاوریدیس، «این میتواند پوششی برای حملهای قریبالوقوع باشد.»
علاوه بر این، فرصت دو هفتهای به ایالات متحده اجازه میدهد تا دومین ناو هواپیمابر خود را در منطقه مستقر کند، پدافند هوایی اطراف سایت فردو توسط اسرائیل تضعیف شود و خطرات بالقوه برای نیروهای آمریکایی در صورت آغاز حمله کاهش یابد.
همزمان، ترامپ با این اظهارات خود را از فشارهای زمانی نخستوزیر اسرائیل، بنیامین نتانیاهو، که خواهان مشارکت مستقیم آمریکا در جنگ با ایران است، رها میکند.
نتانیاهو در واکنش به این اظهارات گفت: «ما قادر به دستیابی به تمام اهدافمان هستیم، از جمله نابودی تأسیسات هستهای ایران.»
گزارشها حاکی از آن است که اسرائیل سالها برای تخریب سامانههای برقرسانی تأسیسات هستهای ایران، تونلهای ورودی و مخازن سوخت آمادهسازی کرده و ممکن است در روزهای آینده اقدام کند.
اما آیا ایران از این مهلت به عنوان فرصتی برای اجتناب از تخریب نهایی استفاده خواهد کرد؟ گفتوگوهایی میان نماینده ویژه ترامپ، استیو ویتکاف، و وزیر خارجه ایران عباس عراقچی، در جریان است.
لورا هولگیت، نماینده سابق آمریکا در آژانس بینالمللی انرژی اتمی، احتمال تسلیم کامل یا پایان کامل برنامه غنیسازی را از سوی ایران ضعیف ارزیابی میکند.
به گفته رابرت لیتواک از دانشگاه جورج واشنگتن، «هم آمریکا باید حق غنیسازی ایران را بپذیرد و هم ایران باید بهطور کامل برنامه هستهای خود را برچیند»؛ معادلهای دشوار اما ضروری برای اجتناب از جنگ.
ترامپ که زودتر از اجلاس گروه هفت در کانادا بازگشته، هفتهای را با تهدیدهای نظامی شدید سپری کرد، از جمله هشدار به ساکنان تهران برای تخلیه شهر، و ادعای کنترل کامل آسمان ایران.
در حالی که برخی از متحدان او مانند سناتور جیدی ونس تلاش میکنند پیامهای او را توجیه کنند، چهرههای راستگرای دیگری چون مارژری تیلور گرین و تاکر کارلسن آشکارا با مداخله نظامی آمریکا مخالفاند.
در مقابل، چهرههای تندرویی مانند لیندزی گراهام و تام کاتن خواستار مشارکت کامل آمریکا در حملات شدهاند.
در نهایت، تصمیم ترامپ میتواند یا به دیپلماسی فرصت دهد، یا منطقه را به سوی جنگی گستردهتر با تبعات غیرقابل پیشبینی سوق دهد.
