بنیاد رزا لوکزامبورگ یکی از مهمترین نهادهای فکری و آموزشی جریان چپ در آلمان است و نقش آن فراتر از یک بازوی فکری حزب چپ عمل میکند. این بنیاد بهعنوان مرکز تولید اندیشه، پژوهش و آموزش سیاسی، در سه دهه گذشته به بسترسازی نظری برای عدالت اجتماعی، صلح، مبارزه با راست افراطی و سیاستهای برابرخواهانه کمک کرده است. شبکه گسترده دفاتر داخلی و خارجی آن، امکان ارتباطگیری با جنبشهای اجتماعی، اتحادیهها و فعالان سیاسی در سراسر جهان را فراهم کرده و یافتههای پژوهشی آن بارها در سیاستگذاری عمومی، بهویژه در حوزههایی چون مسکن، اجارهداری، عدالت اقتصادی و گذار زیستمحیطی اثر گذاشته است. بنیاد رزا لوکزامبورگ خود را نه نهادی حزبی، بلکه موتور توانمندسازی فکری جامعه چپ میداند؛ پلی میان دانشگاه، خیابان و سیاست رسمی که هدفش تقویت قدرت اجتماعی و فکری نیروی چپ برای اثرگذاری واقعی بر آینده آلمان است.
روزنامه «نویس دویچلند» به مناسبت سی و پنج سالگی این بیناد با دانیلا تروخوفسکی مدیر آن درباره گذشته، حال و آینده بنیاد رزا لوکزامبورگ مصاحبه کرده است.
دانیلا تروخوفسکی متولد ۱۹۶۹. پس از کارآموزی در روزنامه پرس آزاد در شهر کارل-مارکس، اقتصاد خواند. مدتی در بخش خصوصی و سپس در سنای برلین و در فراکسیون حزب چپ در بوندستاگ کار کرد. از ۲۰۰۹ معاون وزیر دارایی براندنبورگ بود. در نوامبر ۲۰۱۹ بهعنوان عضو هیئتمدیره اجرایی بنیاد انتخاب شد و از اول فوریه ۲۰۲۰ رسماً مسئولیت را پذیرفت.
پس از یک دهه حضور بهعنوان معاون وزیر دارایی در ایالت براندنبورگ که بهطور فراگیر و فراجناحی مورد احترام بودید، در سال ۲۰۲۰ مدیریت بنیاد رزا لوکزامبورگ را بر عهده گرفتید. در این پنج سال چند بار از این تغییر مسیر شغلی متأسف شدید؟
ـــ هیچوقت. با اینکه سالهای اخیر واقعاً دشوار بودند، اما این کار برای من فوقالعاده هیجانانگیز و در عین حال افتخار بزرگی است. اینکه در نهادی فعالیت میکنم که با باورها و ارزشهای سیاسیام همسوست و میتوانم برای این باورها تلاش کنم، و در کنار همکارانی بسیار متعهد کار کنم، امتیاز بزرگی است. ما الآن در ساختمان مرکزی بنیاد صحبت میکنیم، اما بنیاد رزا لوکزامبورگ ۱۶ دفتر در ایالتهای مختلف آلمان و ۲۶ دفتر خارجی دارد. بنابراین فقط موضوع کار گسترده نیست، بلکه دریایی از فرصت، تجربه، شبکهسازی و آشنایی با انسانهای گوناگون است. به همین دلیل حتی یک لحظه هم از این تغییر پشیمان نشدهام.
بنیاد بهتازگی جشن ۳۵ سالگی خود را برگزار کرد. حاصل این سه دهه و نیم چیست؟
ـــ بهنظر من مهمترین دستاورد این است که امروز چنین نیرومند و تثبیتشده وجود داریم. اینکه بنیاد توانسته در فضای عمومی، بهویژه در طیف چپ جامعه، نقشی تأثیرگذار ایفا کند ــ چیزی که بنیانگذاران ما هنگام تأسیس در برلین-میته شاید حتی تصورش را نمیکردند. با این حال، آنان از بسیاری از ما جلوتر فکر میکردند. مایکل بری، اوِوِلین ویتیخ و دیگران از همان ابتدا به دنبال توسعه ایده سوسیالیسمی بودند که متفاوت از سوسیالیسمِ تازهفروپاشیده باشد ــ و آن را به ابزاری عملی تبدیل کنند. تا امروز، غیر از بنیاد، هیچ نهاد دیگری در آلمان چنین نقشی را بر عهده ندارد. بنیانگذاران ما در نوامبر ۱۹۹۰ با مدل «بنیادهای سیاسی» آشنا بودند و هوشمندانه برنامه سیاسی خود را در قالب یک نهاد رسمی ریختند. این تصمیم در آن زمان بسیار آیندهنگرانه بود.
چه نقاط عطفی در تاریخ بنیاد ثبت شده است؟
ـــ یکی از بزرگترین قدمها، بازشناسی رسمی بنیاد توسط حزب پ.د.اس (PDS) در سال ۱۹۹۶ بود. نخستین کمکهزینههای دولتی را در اوت ۱۹۹۹ دریافت کردیم و تنها چند ماه بعد، در نوامبر همان سال، نخستین پنج بورسیه تحصیلی را اعطا کردیم. امروز شمار بورسیهها به هزار نفر رسیده و تاکنون ۴۳۰۰ فارغالتحصیل بورسیه داریم. شمار بیشمار مطالعات، کارزارها، انتشارها و برنامههای آموزشی نیز بخشی از این مسیر هستند. اما تاریخ بنیاد مجموعهای از موفقیتهای مقطعی نیست؛ بلکه حاصل کار پیوسته و بلندمدت است.
وقتی از «کار مستمر» صحبت میکنید، یعنی چه؟ کار روزانه بنیاد چه شکلی دارد؟
ـــ کار ما بسیار متنوع است؛ اگر بخواهم از مثال نانبری استفاده کنم، ما مثل یک نانوایی هستیم با انواع نان و محصول! بنیاد از یکسو اندیشکده است، اما وظیفه اصلیاش آموزش سیاسی است؛ یعنی تجهیز مردم عادی به دانش و واقعیتهای لازم تا بتوانند تصمیمگیری سیاسی آگاهانه داشته باشند. بنابراین مطالعات اقتصادی-اجتماعی، پژوهشهای تاریخی درباره آلمان شرقی و دوران پس از اتحاد، و بسیاری حوزههای دیگر بخشی از کار روزمره ماست.
به نظر شبیه مدرسه است؟
ـــ توسعه قالبهای آموزشی برای جوانان، میانسالان و سالمندان اهمیت بسیار دارد. همچنین باید مربیانی را آموزش دهیم که در فضای چپ فعالاند ــ چه در سازمانها و چه در حزب. من این را توانمندسازی طیف چپ مینامم.*
رابطه بنیاد با حزب چپ چگونه است؟ آیا حزب موضوعات را به شما پیشنهاد میدهد یا بالعکس؟
ـــ ما و حزب چپ بهطور طبیعی در بسیاری مسائل مثل عدالت اجتماعی، صلح، مبارزه با راست افراطی و گذار زیستمحیطی اشتراک داریم. ارتباط کاری نزدیک و مداومی نیز وجود دارد؛ اما نقشها متفاوت است. ما در مثلث بنیاد – حزب – فراکسیون پارلمانی معمولاً بیشترین گستره موضوعی را داریم. رسالت ما جمعآوری نیروهای چپ اجتماعی است، نه صرفاً تقویت حزب. بنابراین اغلب دروازه سیاسی برای ورود افراد و جریانها به جهان فکری چپ هستیم.
یعنی بنیاد نوعی پیشاهنگ برای سیاست عملی چپ است؟
ـــ میتوان گفت توان بیشتری برای تفکر راهبردی بلندمدت داریم؛ چیزی که فراکسیون پارلمانی با محدودیتهای قانونی نمیتواند همیشه انجام دهد. مثال روشن موضوع سقف اجاره (Mietendeckel) است؛ بحثی که نخستین بار بنیاد رزا لوکزامبورگ مطرح کرد و بعد وارد سیاست شد. همچنین در پرونده افشاگری NSU و راست افراطی سالها کار کردیم و نتایجش به قالبهای آموزشی استانی تبدیل شد.
آیا نتایج پژوهشی بنیاد مستقیماً وارد تصمیمسازی سیاسی میشود؟
ـــ بله، و نه فقط در پارلمان؛ بلکه در سندیکاها و سازمانهای اجتماعی نیز اثر میگذارد. گاهی زمان لازم است تا توصیهها وارد سیاستگذاری شود، اما میتوان گفت بنیاد یکی از نیروهای شکلدهنده گفتمان سیاسی است.
چگونه طیف چپ گستردهتر از حزب را مخاطب قرار میدهید؟
ـــ مهمترین ابزار ما دفاتر استانی و فعالیتهای محلی است. آنها مسائل منطقهای را میشناسند و با گروهها همکاری میکنند. علاوه بر رویدادهای عمومی، بروشور، نشست، نمایشگاه و محصولات فرهنگی نیز نقش کلیدی دارند؛ از جمله سینمای تابستانی FMF1، نمایشگاه درباره ترویهند (Treuhand) یا برنامه ادبی «چپچین». فرهنگ بهترین دروازه ارتباطی است.
دفاتر خارجی چه نقشی دارند؟
ـــ بخش بینالمللی برای ما حیاتی است. ما در بیش از ۸۰ کشور فعالیت داریم و تبادل تجربه جهانی را وارد سیاست آلمان میکنیم. همین همکاری موجب شد که در سال جاری بتوانیم کنفرانس بزرگ «شببهخیر راست افراطی» را در سطحی بینالمللی برگزار کنیم.
آیا با بنیادهای چپ اروپایی نیز همکاری دارید؟
ـــ ما همکاری نزدیکی با Transform! Europe داریم؛ شبکهای از ۳۸ سازمان در ۲۲ کشور. اما باید گفت مدل بنیادهای سیاسی با بودجه عمومی، همانطور که در آلمان هست، در اروپا بیهمتاست.
با وجود این موفقیتها، بنیاد سال گذشته با بحران مالی روبهرو شد. چرا؟
ـــ طبق قانون، بودجه بنیاد براساس میانگین آرای چهار انتخابات اخیر حزب مرتبط تأمین میشود. کاهش آرای حزب چپ در ۲۰۲۱ باعث شد بودجه ما برای نخستین بار در تاریخ کاهش یابد ــ از ۱۰.۶ به ۸.۵ درصد. عدد کوچک بهنظر میرسد اما فاصله مالی بزرگی ایجاد کرد. پس از شوک اولیه، آشکار بود که برای بقا باید اقدام کنیم.
این بحران چه پیامدی برای کارکنان داشت؟
ـــ بسیار سخت بود. ابتدا باید ۸۰ شغل حذف میشد و این نگرانی و خشم زیادی ایجاد کرد. اما پس از بهبود نتایج انتخاباتی و توافق همدلانه با شورای کارکنان، تعداد حذفشدهها کاهش یافت. با اجرای طرح کاهش ساعاتی کار بهصورت همبسته توانستیم از اخراج اجباری جلوگیری کنیم. این بزرگترین دلگرمی ما بود.
برای سال آینده خوشبین هستید؟ برنامههای ۲۰۲۶ چیست؟
ـــ پایان هفته مجمع سالانه داریم و راهبرد جدید را تصویب میکنیم. سپس سال پرفشاری پیشروست:
▪ فستیوال de:lux در مارس،
▪ کنفرانس بزرگ درباره بحران مسکن در مه برلین،
▪ فستیوال بینالمللی über:morgen در پوتسدام در ژوئن،
▪ همایشهای مربوط به فمینیسم و صلح،
و دیگر رویدادها. برنامههای بهروز همگی در وبسایت منتشر شدهاند.
برگردان برای اخبار روز: سینا بهزادی
یک پاسخ
میشه لطفا لینک این بنیاد را بگذارید؟