در تازهترین گزارش محرمانه آژانس بینالمللی انرژی اتمی (IAEA) آمده است که ایران هنوز اجازه بازرسی از تأسیسات هستهای خود را که پنج ماه پیش هدف بمباران ایالات متحده و اسرائیل قرار گرفتند، صادر نکرده است. این گزارش که روز چهارشنبه در وین منتشر شد، تأکید میکند که ارزیابی ذخایر اورانیوم غنیشده ایران «مدتهاست که به تعویق افتاده» و تداوم این وضعیت باعث از بین رفتن «تداوم دانشی» شده که آژانس در مورد برنامه هستهای ایران در اختیار داشت.
بر اساس دستورالعملهای داخلی آژانس، ذخایر اورانیوم با غنای بالا — از جمله اورانیوم غنیشده تا سطح ۶۰ درصد در ایران — باید بهصورت ماهانه راستیآزمایی شود، زیرا این سطح تنها یک گام کوتاه تا ۹۰ درصدِ لازم برای تولید سلاح هستهای فاصله دارد.
در گزارش آمده است:
«عدم دسترسی آژانس به این مواد هستهای در ایران طی پنج ماه گذشته به این معناست که راستیآزمایی آن مدتهاست عقب افتاده است. لازم است آژانس در اسرع وقت موجودی مواد هستهای اعلامشده در ایران را بررسی کند تا نگرانیها درباره احتمال انحراف از مصارف صلحآمیز برطرف شود.»
توقف اجرای توافق قاهره و نگرانی از انحراف مواد هستهای
در ماه سپتامبر، ایران و آژانس در قاهره توافقی برای ازسرگیری کامل بازرسیها امضا کردند، اما آژانس اکنون میگوید تهران این توافق را «لغو شده» میداند و هیچ پیشرفتی در اجرای آن حاصل نشده است. گزارش میافزاید:
«مقدار اورانیوم با غنای بالا که ایران تولید و ذخیره کرده، موضوع نگرانی جدی است. آژانس پیوستگی اطلاعات خود درباره این ذخایر را از دست داده و بازسازی کامل تصویر دقیق از وضعیت آن دشوار خواهد بود.»
آژانس تاکنون تنها توانسته بخشی از ۱۳ تأسیسات هستهای غیرآسیبدیده را بازرسی کند و هنوز به هفت سایتی که در بمبارانها هدف قرار گرفتند دسترسی نیافته است.
ذخایری معادل ظرفیت ۱۰ بمب هستهای
به گفته آژانس، پیش از حملات نظامی، ایران ۴۴۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای ۶۰ درصد در اختیار داشت — میزانی که در صورت غنیسازی بیشتر، برای تولید حدود ۱۰ بمب هستهای کافی است. اسرائیل و ایالات متحده در زمان حمله، دلیل اقدام خود را «نزدیکی ایران به توان تولید سلاح هستهای» عنوان کردند.
کشورهای غربی بارها گفتهاند هیچ توجیه غیرنظامی برای غنیسازی در این سطح وجود ندارد، اما تهران همچنان تأکید دارد که برنامه هستهایاش صرفاً اهداف صلحآمیز را دنبال میکند. آژانس نیز در گزارش خود اذعان کرده است که «هیچ نشانه معتبری از وجود برنامه هماهنگشده تسلیحاتی در ایران در دست نیست».
وضعیت نامشخص تأسیسات جدید اصفهان
گزارش همچنین به ابهام در مورد تأسیسات تازه احداثشده غنیسازی در اصفهان اشاره کرده و گفته است آژانس از محل دقیق، وضعیت حفاظتی و میزان آسیب احتمالی آن بیاطلاع است. بنا بر گزارش، ایران اندکی پیش از حملات، احداث این مرکز را اطلاع داده بود اما پس از آن بازرسان را به آنجا راه نداده است.
یک دیپلمات آگاه گفته است که بخش زیادی از اورانیوم غنیشده احتمالاً در این تأسیسات زیرزمینی ذخیره شده بود و هرچند ورودی تونلهای آن آسیب دیده، هسته مرکزی تأسیسات همچنان دستنخورده باقی مانده است.
با وجود نبود پیشرفت در مذاکرات هستهای میان تهران و واشنگتن، هر دو طرف اعلام کردهاند که همچنان به امکان توافقی جدید «گشوده» هستند. اما گزارش تازه آژانس میتواند بار دیگر تنش میان ایران و غرب را افزایش دهد و زمینهساز فشارهای سیاسی و اقتصادی تازه بر تهران شود.
