آرش عاشورینیا، عکاس شناختهشده و تاثیرگذار ایرانی، در ششم مهرماه ۱۴۰۱ در تهران درگذشت. خبر درگذشت او جامعه عکاسی و هنر ایران را بهتزده کرد. دو سال از آن روز میگذرد، اما هنوز پرسشهای بسیاری درباره چگونگی مرگ او باقی مانده است. روایتهای متناقض از «برقگرفتگی» تا «ایست قلبی» منتشر شد، و هیچ گزارش رسمی و شفافی برای روشن شدن حقیقت در اختیار افکار عمومی قرار نگرفت.
آرش متولد ۱۳۵۲ بود و بیش از دو دهه در عرصه عکاسی فعالیت داشت. او علاوه بر ثبت پرترههای شاخص از هنرمندان و نویسندگان، در حوزه عکاسی شهری و مستند اجتماعی نیز نامی برجسته بود. بسیاری از هنرجویان و عکاسان جوان ایران آموزشهای اولیه خود را نزد او آغاز کردند. نگاه انسانی و روایی او به جامعه، عکسهایش را فراتر از تصویر، به سندی اجتماعی تبدیل میکرد.
او نمایشگاههای متعددی برگزار کرد و در پروژههای هنری و مطبوعاتی بسیاری حضور داشت. عکاسی برای او نه صرفاً یک شغل، بلکه راهی برای روایت زندگی و جامعه ایران بود.
در روزهای پس از درگذشت، برخی خبرگزاریها علت مرگ را «برقگرفتگی» اعلام کردند. خبرگزاریهای داخلی مانند خبرآنلاین و روزنامه اعتماد چنین روایتی را منتشر کردند. اما همزمان، منابع دیگری مانند وبسایت «آکسی» از «ایست قلبی» بهعنوان دلیل درگذشت یاد کردند. این تناقض روایی باعث شد که ابهام بیشتری بر مرگ او سایه بیفکند.
آرش از دوستان قدیمی رسانه ای و وبلاگی نگارنده یادداشت هم بود. در روز های انتشار خبر، نه دوستان مشترک در ایران َلب به سخن گشودند و نه هیچگاه گزارش رسمی پزشکی قانونی یا نهادهای قضایی منتشر شد تا ابهامات را برطرف کند. همین خلأ باعث شد گمانهزنیها درباره چگونگی مرگ او ادامه پیدا کند.
نخستین تناقض، در خود گزارشهای رسانهای است: برقگرفتگی یا ایست قلبی؟ دومین نکته، سکوت نهادهای رسمی است؛ چرا هیچ سند رسمی یا نتیجه تحقیقات پزشکی منتشر نشد؟ و دردناک تر چرا همه دوستان لب بر بستند؟
برخی منابع به این نکته اشاره کردهاند که آرش عاشورینیا در روزهای منتهی به مرگش، عکسهایی از اعتراضات سال ۱۴۰۱ منتشر کرده بود و سپس تحت فشار آنها را حذف کرد. این موضوع به پرسشهای بیشتری دامن زد: آیا فشارهای سیاسی یا روانی در این واقعه نقشی داشت؟ یا مرگ او صرفاً حادثهای ناگهانی بود؟ آیا توسط نیروهای امنیتی حکومت به قتل رسید؟
تا امروز، هیچ منبع معتبر و مستقلی این فرضیهها را تأیید نکرده است. اما نبود شفافیت، بهویژه در مواردی که هنرمندان و چهرههای اجتماعی درگیرند، زمینهساز رشد شایعات و تردیدها میشود.
واکنش جامعه هنری ایران به مرگ عاشورینیا پر از اندوه بود. بسیاری از عکاسان و هنرمندان از او بهعنوان معلمی دلسوز، هنرمندی جسور و انسانی شریف یاد کردند. فقدان او ضربهای جدی به جامعه عکاسی ایران بود؛ جامعهای که هنوز جای خالی او را احساس میکند.
میراث عاشورینیا در عکسهایش باقی مانده است؛ پرترههایی که تاریخ معاصر هنر ایران را ثبت کردهاند، و عکسهای اجتماعی که روایتگر لحظههای مهم جامعهاند. به یاد آوردن او، بیش از هر چیز، یادآوری ارزش نگاه انسانی و روایتگر در عکاسی است. یاد او را میتوان با دیدن و بازخوانی آثارش زنده نگه داشت؛ آثاری که همچنان ما را به دیدن دقیقتر جامعه و انسانها دعوت میکنند.
سرنوشت عاشورینیا شاید در هالهای از ابهام باقی بماند، اما میراثش روشن و ماندگار است.
یک پاسخ
اولین بار روزو چهارشنبه ۱۷ اسفند ۱۳۸۴ بود که با نام و عکسهای آرش عاشوری نیا مواجه شدم. در آن روز تجمعی که به مناسبت «روز جهانی زن» که در چهارراه ولیعصر تهران برگزار شده بود با حملۀ نیروی انتظامی جمهوری اسلامی به خشونت کشیده شده بود و رژیم برای نخستین بار از پلیس زن برای سرکوب استفاده کرده بود. عاشوری نیا با عکسهای افشاگرانه و نیز خاطره انگیزش از فعالیت های سیاسی و مبارزات بخش های مختلف جامعه، و مشخصاً در تهران، به مرجعی برای ایجاد تصور و تخیل در میان مردم عصر وبلاگ تبدیل شده بود و این حضور و فعالیت در درگیریهای پس از انتخابات ۸۸ در تهران به اوج خود رسید. شجاعت عاشوری نیا برای حضور مستمر در صحنۀ اعتراضات مردمی یا مدنی، ستودنی و الهام برانگیز بود و خبر درگذشت وی در مهر سال گذشته باعث اندوه و ناراحتی شد و امیدوارم در صورتی که نشانه هایی از دخالت عوامل سیاسی و حذف عامدانۀ وی وجود دارد، افشاگری لازم در این خصوص صورت بگیرد.