گفتمان درباره ضرورت برگزاری رفراندوم و تشکیل مجلس مؤسسان برای تدوین قانون اساسی جدید، روزنهای نو به سوی تحولی بنیادین، خشونتپرهیز و دموکراتیک در مسیر آینده کشور گشوده است.
این گفتمان نوین، در سپهر سیاسی ایران، با تلاش شماری از کنشگران سیاسی، مدنی و حقوق بشری و از طریق انتشار چندین بیانیه پیدرپی آغاز شده و امیدِ مسیر گذار دموکراتیک را زنده کرده است.
اما این آغاز، تنها شرط لازم و نه کافی برای تحول است. اگر نیروهای حامی این شیوه گذار نتوانند درباره مسائل بنیادین، به شکلی مستقیم و ساختارمند، با مردم وارد گفتوگو شوند و به اجماع برسند، این حرکت با چالشهای اساسی در مسیر تداوم و سازمانیافتگی روبهرو خواهد شد.
همانطور که شاهد بودهایم، جنبشهای مردمی در ایران، از دی ۹۶ و آبان ۹۸ گرفته تا «زن، زندگی، آزادی»، توانایی خلق انرژی عظیم اجتماعی و ایجاد لحظات تاریخساز را داشتهاند، اما همواره از مشکل ساختاری نبودن یک سازوکار هماهنگکننده رنج بردهاند؛ سازوکاری امن، فراگیر و باثبات برای گفتوگو، همگرایی و تصمیمگیری جمعی. بر این خلأ، تقریباً همه کنشگران سیاسی و اجتماعی اذعان دارند.
گذار بدون مشارکت واقعی مردم، نه دمکراتیک، نه پایدار و نه عادلانه خواهد بود.
آینده دموکراسی ما نیز به خواست و توان انتخاب امروز ما برای گفتوگو با همگان گره خورده است.
چگونگی گذار از این نظام، آینه تمامنمایی از شیوهی حکمرانی در نظام آینده خواهد بود. اگر این گذار با مشارکت مردم، گفتوگوهای علنی و استفاده از ابزارهای شفاف صورت بگیرد، دموکراسی آینده نیز ریشه در اراده و خرد همگانی خواهد داشت.
نیاز به یک پلتفرم مشارکتی
در شرایط ایران، در نبود احزاب فراگیر سراسری، سندیکاها و رسانههای آزاد، پلتفرمهای دیجیتال مشارکتی میتوانند نخستین بستر مشترک برای گفتگوهای ملی، همگرایی و سازمانیابی نیروهای اجتماعی، مدنی و سیاسی باشند و یک ضرورت فوری محسوب میشوند.
از این رو، ایجاد یک پلتفرم مشارکتی فارسیزبان میتواند گامی ضروری برای همصدایی و همرأیی کنشگران و مردم در ایران باشد؛ ابزاری که بهعنوان ضرورتی تاریخی، نقش هماهنگکنندهٔ گفتمانهای مردمی را برعهده گیرد.
امروزه این ابزارها با فناوری منبعباز (open source) در جهان توسعه یافتهاند و به راحتی قابل بومیسازیاند.
تجارب کشورهای دیگر نشان میدهند که چگونه این فناوریهای مستقل و ویژه توانستهاند مشارکت مردم را در مسیر گذار دمکراتیک نهادینه کرده و به ایجاد توافقات ملی پایدار کمک کنند.
در ادامه، یک نمونه از این پلتفرمهای مشارکتی دیجیتال را که میتواند در این برهه تاریخی ایران نقش آفرین باشد معرفی می کنیم:
پلتفرم Pol.is
این پلتفرم در سال ۲۰۱۵ توسط Collective Intelligence Project و در همکاری با بنیادهای دموکراسی دیجیتال توسعه یافته و در کشورهایی مثل تایوان، ایسلند، کانادا و آمریکا مورد استفاده قرار گرفته است.
این پلتفرم، از نوع منبع باز، برای مرحله آغاز گفتوگو، برای تسهیل درک نظرات متنوع مردم و یافتن نقاط اجماع طراحی شده است.
ویژگیهایی کهاین پلتفرم را برای شرایط حساسی مثل ایران مناسب میسازد به شرح زیر هست:
– کاربر برای مشارکت در پلتفرم تنها کافیست روی یک لینک ساده، که از طریق شبکههای اجتماعی، یا سایتها منتشر شده باشد کلیک کند.
– نیازی به ثبتنام، وارد کردن نام، ایمیل، شماره تلفن یا هیچ اطلاعات شخصی نیست. هیچ راهی برای دیگر کاربران یا مدیران پلتفرم و یا حتی هکرها برای شناسایی افراد وجود ندارد.
– پس از کلیک، کاربر مستقیماً وارد فضای رأیدهی و مشاهده میشود و از ابتدا تا انتها کاملاً ناشناس باقی میماند.
– دادههای جمعآوریشده عمومی، غیرشخصی، تحلیلمحور بوده و قابل ردیابی نیستند.
– برخلاف شبکههای اجتماعی، امکان پرخاشگری، حملات شخصی، کامنتگذاری آزاد یا پاسخدادن مستقیم به دیگران وجود ندارد.
– کاربران فقط میتوانند به جملات دیگران رأی “موافق”، “مخالف” یا “بینظر” بدهند و در صورت تمایل جملات پیشنهادی خود را اضافه کنند.
– با تمرکز بر نقاط اشتراک و نه اختلاف،
الگوریتمهای هوش مصنوعی خوشههای فکری (clustering) را شناسایی میکنند.
– بهجای تأکید بر اختلافها، پیشنهادهایی که بیشترین توافق را میان گروههای مختلف ایجاد میکنند برجسته میشوند و بنابراین بدون زمینه تنش، در نهایت، کاربران بیشترین اجماع موجود را میبینند.
حتی اگر کسی چندین بار با IP مختلف نظر دهد، تأثیر آن بسیار محدود خواهد بود، چون رآیها بهتنهایی تعیینکننده نیستند، بلکه نقشهبرداری از فضای افکار عمومی هدف اصلی پلتفرم است.
این ویژگیها، این پلتفرم را برای شرایط سیاسی و امنیتی پرخطر ایران، به ابزاری امن و مطمئن برای مشارکت عمومی بدل میکند.
