یکشنبه ۷ بهمن ۱۴۰۳

یکشنبه ۷ بهمن ۱۴۰۳

غلامحسین ساعدی، نویسنده ای برای همهٔ ستمدیدگان! – سیامک دهقانی 


فروغ اسدپور درمقاله ای با عنوان :« تصاحب و بازتصاحب غلامحسین ساعدی» ، مندرج در سایت اخبار روز، بعد از اشاره به توهین یک شاهدوست به مزار ساعدی در فرانسه و اعتراضاتی که بعد از پخش آن  کلیب در فضای مجازی رخ داد، چنین  می نویسد: «طیف جمهوری‌خواه باز مقابل طیف سلطنت‌پرست صف کشید و همین خود حرکتی به‌جا بود.»! با اینکه به قول او «حرکتی بجا بود»!  « ولی ایشان  هیچ اشاره ای به اسم و آدرس  این نیروهای تشکیل دهندهٔ طیف  جمهوریخواه نمی کند، چون به خوبی می داند که بخشی از جریانات این طیف  جمهوریخواه  به جد خواهان همکاری و همراهی با رضا پهلوی  هستند و برای دستیابی بدان تلاش می کنند. خانم اسدپور، بعد از بیان مقداری عبارات و‌اصطلاحات بی سر و ته و بی معنی مثل «ناسیونال های جمهوریخواه» و «رژیم‌ پساپهلوی»،  حرف دلش را چنین بیان می کند: «بخش عمده‌ی جریان روشنفکری مرکز را با پیشینه‌ی ملی-منطقه‌ای و زبان مادری سرکوب شده‌ی ساعدیِ برخاسته از آذربایجانِ غیرفارس و دفاع او از «تجزیه‌‌طلبی» (این جنبه‌ی «ننگین» از دارایی‌های او) کاری نیست. هویت و پیشینه‌ی منطقه‌ای او همه به قلمرو «هویت فردی» ربط پیدا می‌کند، اموری کلی و همگانی نیست و به کار دعواهای سیاسی بزرگ بین سلطنت و دمکراسی نمی‌آید. دفاع او از تجزیه‌‌طلبی هم مایه‌ی رسوایی است همان بهتر که نادیده گرفته شود». طبعاً این سؤال از فروغ اسدپور پیش می آید که منظور از «جریان روشنفکری مرکز» چیست؟ دقیقاً این «جریان»؟ مورد اشارهٔ اسدپور شامل چه افراد و سازمان هایی است که « پیشینه ملی -منطقه ای و زبان مادری ساعدی » را نادیده می گیرند؟ این یک واقعیت است که غلامحسین ساعدی به عنوان یک روشنفکر انقلابی و چپ ، در هیچ زمانی «تجزیه طلب» نبوده است که حالا بیان آن از سوی طیف مخالف شاه و شیخ باعث‌ «رسوایی» آنان گردد! ساعدی  از حقوق خلق های ساکن در ایران دفاع و از حق جدایی آنان نیز حمایت می کرد. ساعدی تا قبل از شروع حماسهٔ سیاهکل به سال ۱۳۴۹ و آغاز مبارزهٔ مسلحانه، دوستی ورفاقت بسیار  صمیمی و عمیقی با بعضی از بنیانگذاران سازمان چریکهای فدایی خلق ایران از جمله بهروز دهقانی و علیرضا نابدل داشت. صمد بهرنگی هم یکی دیگر از د‌وستان ساعدی بود و در ادامه نیز  از سچفخا [سازمان چریک های فدایی خلق ایران] به عنوان یک سازمان سرتاسری هواداری و پشتیبانی می کرد و حتی در مقاطعی به آنها کمک مالی می نمود. مبارزه ای سرتاسر که هدفش نابودی نظام سرمایه داری وابسته به امپریالیسم و رهایی و سازماندهی کل طبقه کارگر و دیگر ستمدیدگان برای برقراری جمهوری دمکراتیک و سوسیالیسم بود.  پس سعی و تلاش فروغ اسدپور برای چسباندن غلامحسین ساعدی به  فرقه های پان ترکیسم آن هم به صرف زبان مادری، تحریف عمدی سابقهٔ انقلابی او بر علیه شاه و شیخ است. در اینجا  منظور فرقه های پان ترکیسم و جریانات و دار و دسته هایست که در فضای مجازی فعالیت می کنند و خود را نمایندهٔ  تمامی  ترک‌های ساکن در ایران  می دانند و معلوم است که فرقه دمکرات هم هیچ ربطی به اینها ندارد. البته شاهکارهای فروغ اسدپور در ادامه  نوشته اش  است که هر چه بیشتر برملا و برجسته می شوند! ولی او سعی می کند ساعدی را فقط از طریق زبان مادری و تُرک بودنش قضاوت کند و دیگران را بکوبد.  

  درحالی که، قضاوت در باره ی یک نویسنده صرفاً  از روی زبان و ملیت او یک عمل ارتجاعی و بورژوایی است. مثلاً  قضاوت افراد در بارهٔ رمان «۱۹۸۴» جرج اورول متفاوت  است، ولی اگر یک ناسیونالیست انگلیسی پیدا شود و بخواهد فقط بر روی انگلیسی بودن او تاکید ‌و سماجت  کند، به درستی حافظه و خرد او را زیر سوال خواهند برد، زیرا میدان دید و عمل او را محدود کرده است. این دقیقاً همان شیوه ایست که  فروغ  اسدپور در رابطه با ساعدی مورد استفاده قرار می دهد. وی بعد از اشاره ای مختصر به  شخصیت سید جعفر پیشه وری و حکومت یک سالهٔ فرقهٔ دمکرات آذربایجان ، می نویسد:« دغدغه‌ی این درک از مساوات صرفا عرصه‌ی زیست اجتماعی-اقتصادی-سیاسی (حقوق همگانی و شهروندی) نبود بلکه اساس حاکمیت یک ملت بر ملل دیگر را نیز به چالش می‌کشید و این همان نوع مساواتی است که با موضوع «تجزیه‌طلبی» ارتباط می‌یابد و باید طرد و رسوا و به جای خود مجازات شود.»!  خب، باید از فروغ اسدپور پرسید: «فرقه  اساس حاکمیت یک ملت بر ملل دیگر را به چالش می کشید» یعنی چه؟ در ضمن  ازچه زمانی حاکمیت ملت فارس بر دیگر ملل ساکن در ایران  شروع شد؟ و اسدپور به جای جواب دادن به  این سؤالات  ساده و پیش پا افتاده، به سبک و سیاق  یک ژورنالیست و روزنامه نگار بورژوا، این گونه جواب می دهد: «مگر پس از مرگ رضا براهنی مجری تی‌وی «من و تو» از غیبت او ابراز شادمانی نکرد و «بیش باد» را نیز به تهنیت گویی خود اضافه نکرد؟» آها! پس به نظر فروغ اسدپور کانال عده ای شاهدوست  گرد آمده در کانال  تلویزیونی « من و تو » نماد حاکمیت یک ملت(فارس) بر دیگر ملل ساکن در ایران است؟ ولی این نوع نگاه سطحی به ستم ملی و دلایل آن را  را باید در عدم درک کمونیستی و انقلابی  فروغ اسدپور نسبت  به  نظام سرمایه داری حاکم بر ایران و ریشه ستم ملی ریشه دوانده در اعماق آن دید. ریشه و اساس ستم ملی در ایران  برمی گردد به رشد و گسترش مناسبات سرمایه داری درایران  عصر سیاه پهلوی. 

بحث ستم  ملّی در ایران ارتباط تنگاتنگی با مناسبات امپریالیستی  و رشد و گسترش شیوهٔ تولید سرمایه داری در ایران دوران رضا شاه دارد. زیرا، در دوران سلسلهٔ قاجار و حاکمیت روابط ارباب و رعیتی و در نبود یک دولت متمرکز و بروکراتیک، از ستم ملی هم در ایران آن زمان  خبری نبود. منتها با به قدرت رسیدن رضا شاه به کمک امپریالیسم انگلیس و مرتجعین داخلی و البته با سردادن سه شعار فاشیستی پرچم واحد، زبان واحد و ملت واحد، یک زبان به دیگر خلق‌های ساکن درایران تحمیل شد و در عمل  مردمی که به زبان فارسی صحبت می کردند هیچ نقش و دخالتی در این ستمگری  نداشتند. چون رضا شاه و افراد دربار او به مانند فروغی و داور و دیگران به شدت تحت تأثیر ایدئولوژی موسولینی و حزب فاشیستی او قرار داشتند و از او الهام می گرفتند و  به واقع دولت رضا شاه به تقلید از موسولینی ایتالیایی٫پشت سنگر ناسیونالیسم و تاریخ دروغین ایرانی موضع گرفت و حمله به حقوق و زبان دیگر ملیت های ساکن در ایران پیش گرفت.

رضا شاه منافع نظام جدیدالتأسیس مشتی مرتجع سرسپردهٔ انحصارات مالی امپریالیستی را در پشت تاریخ جعلی و من درآوردی چند هزار سالهٔ پنهان کرد تا در ادامه به  ساختن یک فرهنگ و هویت جعلی و بی ریشه بپردازد و منافع طبقه حاکم را با نام زبان فارسی توجیه کند. ولی فروغ اسدپور  اصرار دارد ساعدی انقلابی و کمونیست را به مالکیت و تملک هم کیشان و هم طبقاتی های خود چون الهام علی اف  و پان ترک های ایرانی در آورد. منتها! زهی خیال باطل! زیرا،  این یک واقعییت است که فقط با در هم شکستن سپاه و ارتش و دیگر نیروهای قتل و کشتار و نابودی دستگاه بورکراتیک دولت حاکم و جمهوری اسلامی و   ایجاد یک فضای باز و دمکراتیک است که رهایی ملی از قید مناساست حاکم امکانپذیر می شود. در ضمن، چون سرمایه داری حاکم بر ایران در سرمایه داری مالی  جهانی در هم تنیده شده است، بنابراین رهایی این یا آن ملت بدون یک انقلاب سرتاسری و به هم پیوسته امکانپذیر نیست! پس در اینجا نیز فروغ اسدپور کاری جز  رقصیدن در زمین  امپریالیسم و ارتجاع داخلی که خالقان و آفرینندگان ستم ملی و”اتنیکی” هستند، نمی کند.

حقیقتاً چیزی زشت تر و بدتر از این نیست که کسی بخواهد با جعل و دست کاری تاریخ مبارزاتی روشنفکران انقلابی و چپ، ساعدی را در قالب تنگ و بسته بورژوازی محدود کند و این کاری است که فروغ اسدپور سعی در انجام آن دارد، ولی ناموفق و شکست خورده. به نظر می رسد که اسدپور معنای بعضی مفاهیم و واژه ها را  که استفاده می کند، نمی فهمد و فقط با ردیف کردن آن ها در پشت هم ، جملاتی می سازد که هیچ معنا و مفهومی ندارند و صرفاً برای خودنمایی نوشته شده اند. به این بخش از نوشته او توجه کنید: «پان» چماق دست ‌ناسیونالیسونال های چپ و راست مرکزگرا است که برای مرعوب‌ کردن هواداران آرمان برابری ملت‌ها استفاده می‌شود. کلمه‌ای از فرط استعمال از معنا تهی‌گشته که برای هر اقدام آزادی‌خواهانه‌ی ملل به حاشیه رانده شده به کار گرفته می‌شود» این یعنی چه؟  ترجمه پان به فارسی می شود همه. مثلا پان ترکسیم و پان عربیسم. ای کاش اسدپور  توضیح می داد که این «ناسیونال های (ناسیونالیستهای ) چپ و راست گرا» که در همه جا حضور فعال دارند چه کسانی انند که در هیچ‌ جا دست از سر او بر نمی دازند و ذهن و فکر او را اشغال کرده اند! چون مقاله فروغ اسدپور فاقد انسجام و پیوستگی لازم است، پس پرداختن به کل انشای او  نیز کاری است بیهوده. و عبث!  منتها چون ا‌و در نوشته اش از « تاریخ شفاهی هاروارد، مصاحبه با غلامحسین ساعدی » نقل قول آورده است، پس با هم نگاهی  سریع  به این مصاحبه طولانی بیندازیم. در این مصاحبه دو ساعتی که  در سال ۱۳۶۳ یعنی یک سال قبل از مرگ ساعدی صورت گرفته است ؛ ساعدی در آنجا   با ادبیات چپ و انقلابی ظاهر می شود. او بعد از بیان خاطرات خود از دوران حکومت فرقه دمکرات آذربایجان و شخصیت انقلابی جعفر پیشه وری،  همزمان ستم ملی را هم برآمده  از سیاست های حکومت مرکزی می داند و  ‌هیچ حرفی از ملت ستمگر نمی زند. او به درستی برگزیدن فلان گیلانی با بهمان تهرانی برای آذربایجان یا دیگر نقاط ایران  را حکم حکومتی می داند که به زور افراد برگزیده خود را در اینجا و آنجای مملکت به کارمی گمارند  و گوششان  هم به حرف کسی بدهکار نیست. ساعدی در این مصاحبه دو ساعتی هیچ اشاره ای به ملت به اصطلاح ستمگر فارس  در ایران نمی کند. چون به خوبی از منشأ ظلم و ستم سرتاسری  یعنی حاکمیت سرمایه داری  وابسته به  امپریالیسم در ایران با خبر است. ساعدی به خوبی می داند که این سرمایه داری نیاز مبرمی به نیروی کار ارزان دارد و با پنهان شدن در پشت زبان فارسی و آثار فردوسی و مولوی و حافظ و سعدی، هدفی جز کسب سود و ارزش اضافی از نیروی کار مفت و مجانی این بخش از کارگران ایران  ندارد. پس پایه های ستم ملی در ایران در تار و پود مناسبات حاکم قرار دارد که دولت حاکم نمایندهٔ درنده خوی آن است. منتها فروغ اسدپور را با این مسائل حرفی نیست. در ادامه فروغ اسدپور در بارهٔ نیت خیر پیشه وری می نویسد: «پیشه‌وری و اصولا فرقه‌ی دمکرات در پی ابداع دولت مدرن چند ملیتی بود و تلاش می‌کرد تا یک قرارداد اجتماعی نو به جامعه ی فلاکت‌زده‌ی ایران و حاکمیت فاسد و فشل آن معرفی کند»! این یک دروغ محض است. چون فروغ اسدپور مطلقاً هیچ سندی در این رابطه ارائه نمی دهد. البته بنابر متن  کتاب معروف « گذشته چراغ راه آینده است»  جعفر پیشه وری بعد از شکست فرقه دمکرات آذربایجان و قتل عام  هزاران نفر توسط ارتش شاهنشاهی  ساخته امپریالیسم و فرار به شوروی، از اینکه جنبش آذربایجان را به مبارزات سرتاسری وصل نکرد و از تبدیل آذربایجان به پایگاهی برای جذب انقلابیون دیگر خلق‌های ساکن در ایران کوتاهی کرد، از خودش انتقاد کرد و به اشتباه کشندهٔ خودش پی برد. در ضمن اگر از این موضوع بگذریم!  تازه با دشمنی پایان ناپذیر  فروغ  اسدپور با روشنفکران چپ مواجه می شویم. وی در این دشمنی تا جایی پیش می رود که بی  هیچ شک و تردیدی روشنفکران چپ را اینگونه قضاوت می کند: «روشنفکران چپ ایرانی معاصر تقریبا کلمه‌ای در باره‌ی دستاوردهای حاکمیت یک‌ساله ی فرقه‌ی دمکرات آذربایجان در ایران نمی‌گویند» ایشان اگر به ادبیات چپ انقلابی و حتی  رفرمیستی ایران نگاهی کوتاه و مختصر می انداخت، می دید که خیلی مطلب  در رابطه با کارهای مثبت فرقه نوشته و منتشر کرده اند.  منتها برای او ناآشناست! در ضمن، حرف های اسدپور در بارهٔ « کمک گرفتن از خارج»، «ژاکوبین های انگلیسی»، « ناسیونالیست های ایرلندی» و غیره به قدری سطحی و پیش پا افتاده  اند که نه ارزش تحقیقی و پژوهشی دارند و نه حتی ارزش بررسی و بحث و مناظره جدی! در آخر هم باید گفت که  برای کسی که خواهان خراب کردن ساعدی چپ و انقلابی از طریق ملی گرایی ترکی است، چنین مظلوم نمایی برازنده  برای خویش چندان مناسب و برازنده نیست:« کاش این روشنفکران کمی جهش همدردی در حق ما پیرامونی‌‌شدگان نشان می‌دادند. می‌توانم حدس بزنم چه طنینی در قلب گرسنه‌ی محبت و تصدیق میلیون‌ها انسان می‌داشت.»  بدبختانه، این نوع از  نوشتن چنان سبک و بی مایه است که حقیقتاً آدم حیران می ماند که در جواب او چه بنویسد. در آخر باید گفت و نوشت که غلامحسین ساعدی به مانند صمد بهرنگی متعلق به توده های ستمدیده در ایران و سراسر جهان است. 

 

برچسب ها

اين نوشته را در شبکه های اجتماعی به اشتراک بگذاريد

یک پاسخ

  1. با کلمات و فرضیات میشود کلی مطالب را وارونه نشان داد و در جهت دیدگاه و تفکر خود بکار برد ولی واقعیت عینی جامعه را نمیشود با کلمات و فرضیات وارونه و مخفی کرد واقعیت این است که جزنی و احمد زاده ، ضیاء ظریفی ، مسعود احمد زاده و پویان و امثالهم از مکتب جبهه ملی پا به میدان سیاست گذاشته اند و صمد بهرنگ ، غلامحسین ساعدی ، بهروز دهقان و کاظم سعادتی و امثالهم از مکتب فرقه دموکرات آذربایجان پا به میدان سیاست گذاشته اند . حالا شما مقایسه کنید که این دو مکتب چه تاثیری روی اینها گذاشته و حتی زنده یاد دکتر فرزانه میگفت صمد بهرنگ و غلامحسین ساعدی و حتی رضا براهنی به زبان تورکی فکر میکردند و به زبان فارسی مینوشتند . تورکجه دوشونوردولر فارسجا یازیردیلار و مثالهای مختلفی از نوشته ها این ها میآورد و در ضمن کسی انکار نمیکند که همه اینها طرفدار سوسیالیزیم نبودند منتها طرفدار سویالیزیم با دیدگاههای متفاوت برای مثال بگفته محمد رضا شالگونی که عزیز سرمدی در انتقاد به جزوه بیژن جزنی میگوید بیژن اعتقادی به حق و حقوق ملل ندارد و اپورتونیسم است و حالا شما به ساعدی آنطوری نگاه میکنید که دلتان میخواهد و خانم فروغ اسدپور مسائلی را مطرح کرد که بنظر من واقعیت است

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *