یادداشت سیاسی سیاسی دیدگاه ادبیات زنان جهان بخش خبر گفتگو آرشیو  
  اجتماعی اقتصادی مساله ملی تاریخ - یادبود کارگری گزارش حقوق بشر ورزش گوناگون پاورقی  
   

راه های تکامل حقوق بشر در ادبیات و گذر تاریخ (پاره ی بیست و دوم) - آراز. م. فنی


اخبار روز: www.akhbar-rooz.com
دوشنبه  ۷ اسفند ۱٣۹۶ -  ۲۶ فوريه ۲۰۱٨


نویسنده: پرفسور اوه برینگ
اقتباس و تالیف: آراز م. فنی
   

در مقاله ی پیشین به توضیح شرایط عمومی حقوق بشر در اروپای بعد از عصر روشنگری پرداختم. در رابطه با حرکتهای سیاسی و اجتماعی که به لغو برداری منجر شد اشاره ائی داشتم. اسامی کشورها و تاریخ لغو اعدام در این کشورها نیز قید شد.
اینک در این بخش به صورت فشرده به بررسی سه تن از متفکرین و نویسندگان زن که آثار آنها نقش مهمی در توضیح زندگی اجتماعی مردم اروپا بطور عموم و زنان بطور ویژه داشته می پردازیم. با توجه به اینکه روشنفکران و نویسندگان در تغییر و تحولات سیاسی و ایدئولوژیک عصر جدید نقش بسیار تعیین کننده داشتند این فصل می تواند (هر چقدر محدود) روشنگر دلایل رشد اقتصادی و سیاسی در اروپا باشد. آزاد شدن نسبی افراد از پیشداوریها، مذهب و شکوفائی علوم طبیعی بعنوان محرک مهم بستر حرکت این پروسه ذکر می شود. روندی که تا کنون ادامه دارد! بدین ترتیب می شود نتیجه گرفت که صنعت چاپ و نشر افکار و عقاید یکی از مهمترین عوامل تغییرات سیاسی، صنعتی و اجتماعی در دنیا است.

تولد لیبرالیسم سیاسی و نقش نویسندگان در تکامل جامعه مدرن
پرفسور برینگ در پایان فصل چهارم کتاب خود به بررسی و تکامل حوادث بعد از استقلال آمریکا، انقلاب فرانسه، شکست انقلاب و قدرت گرفتن ناپلئون از یکطرف و ضعف و فروپاشی دولتهای استعماری در اروپا و جهان می پردازد. در این میان به مبارزات مردم، حضور روزافزون زنان در حرکتهای سیاسی، حوزه های علمی و هنری، نقش روشنفکران و نویسندگان اهمیت داده و فصلهای مهم بخش بعدی به ذکر اسامی نویسندگان، کتابهای مهم آنها و ارایه خلاصه ائی از نظریات آنها را در بر دارد. ایشان تغییر و تحولات اوخر قرن هفده و همه ی قرن هیجده را نقطه عطفی در تاریخ تمدن بشری ارزیابی کرده و لغو برده داری و تصویب اعلامیه حقوق بشر را پرچم این حرکتها در نظر می گیرد!
می شود گفت که عصر روشنگری که توام بود با رشد علم، خرد، تکنیک و فرم گرفتن موسسات جدید منجر به تکامل نظریات سیاسی شد و به طبع آن بستر تئوریکی بود که به ایجاد طبقات اجتماعی جدید فرا روئید. نظریات نویسندگانی مانند کانت، دکارت، کندراس، استوارت میل و هوبز در این میان قابل اهمیت بود. هابرماس فیلسوف و پژوهشگر علوم اجتماعی آلمانی در یکی از پژوهشهای خود – اگر اشتباه نکنم در تزهای خود – به ارتباطهای گوناگون بین حوزه های اجتماعی در اروپا پرداخته و به توضیح یکی دو دلیل مهم در باره ی چرائی تکامل انگلیس فرانسه به جوامع صنعتی/فرا صنعتی و نسبتن دموکراتیک فعلی می پردازد که می تواند قابل توجه باشد.
هابرماس می نویسد که در انگلیس رها شده از بندهای قرون وسطا و فئودالیسم، وجود کافه تریاها و آبجوخوری ها که به "پوب" مشهور هستند و محل تجمع کارگران و مردم خسته از کار بود، محیط پویا و بستری بود برای گفتگو بین مردم. با توجه به این که احزاب، انجمنها و یا نهادهای دیگری از این قبیل وجود نداشت و مردم عادی محلی برای تجمع خود نداشتند، لذا این اماکن به محل جلسات بحث و مشاوره در مورد زندگی و بخصوص زندگی کاری تبدیل شد. نطفه ی اعتراضها، اعتصابها و تدوین مطالبات طبقه های زیر ستم در این جا شکل می گرفت. بدیگر بیان اشکال برخورد به سیاستهای دولت و کارفرماها در این محلها فرم گرفت. نوعی پارلمان مستقیم و مردمی!
در فرانسه این اماکن به اسم سالن مشهور بودند. یکی از افرادی که در فرم گرفتن افکار پاره ایئ از روشنفکران فرانسه و در نتیجه با توجه به نقش بالای فرانسه در شکل دادن افکار عمومی روشنفکران اروپا تاثیر گذاشت، خانمی بنام مادام ژرمین دو استائل بود که درزیر به طور مختصر به شرح افکار، نوشته ها و اقدامات ایشان و دوتن از متفکرین و نویسندگان زن اروپا می پردازم. بدین ترتیب نقش زنان انقلابی و روشنفکر در رشد آگاهی افراد و تکامل حقوق بشر در ادبیات بررسی خواهد شد. در نهایت اگر چه گامهائی که جامعه ی انسانی بخصوص اروپا به سوی رسیدن به یک جامعه ی مرفه و امن برای زندگی، و بالا بردن آگاهی انسانی و دموکراسی بر می داشت متزلزل و کند بود ولی به جلو و رو به تعالی بود. می دانیم که مسیر این راه هموار و مستقیم نبوده بلکه با موانع بیشمار همراه بود و با پیچ و خمهای زیادی به حرکت خود ادامه داد/می دهد.
یکی از دستآوردهای مهم عصر روشنگری و شکل گرفتن لیبرالیسم سیاسی تاکید روی حقوق فرد در جامعه بود. جامعه باید در خدمت فرد باشد و نه بالعکس. قوانین کشورها باید بصورت پراگماتیستی/عملگرایانه تدوین شود و محور همه ی برنامه ها باید حقوق افراد باشد. در اواخر عصر روشنگری و اوایل دوران مدرن، نویسندگان و متفکرین زن به نظریات روسو و سایر نظریه پردازان مشابه که در آن نقش زنان یا در نظر گرفته نشده و یا بعنوان یک قشر اجتماعی مادون محسوب میشدند به چالش کشیده شد. ماری ولستنکرافت در انگلیس و مادام دو استائل دو متفکر و نویسنده زن را می توان بعنوان پیشقراولان این حرکت در نظر گرفت. جین آستین نویسنده مشهور انگلیسی را نیز می توان از چهره های بارز دیگر این پروسه نام برد.
از سایر نظریه پردازان و نویسندگان این دوره می شود از جیمز میل، سزار باچاریا، آدام اسمیت، جان استوارت میل، جیمزمیل، چارلز دیکنز، جاناتان سیویفت، تولستوی، تورگنیف، چخوف، ایبسن، جرمی بنتهام، دیوید هیوم، هاریت بیچر (نویسنده ی کتاب عمو تام) و در نهایت جین آستین را نام برد. صد البته این لیست می تواند بسیار طولانی باشد ولی من به همین افراد بسنده می کنم.
دکارت، روسو، استوارت میل، ایمانوئل کانت و کندراس از مهمترین فیلسوفان فرانسه و اروپا هستند که با نظریات خود به کتاب زندگی اجتماعی این دوره رنگ روشن و مترقی زدند. روشنفکران اروپا/فیلسوفان این دوره از تکامل عقاید، بین دو نوع اندیشه، عمل و پروسه ی تکامل اجتماعی فرق می گذاشتند. اولی را راه اندیشه و عقل که حاصل تجربه فراروئیده از عقل بود در نظر می گرفتند و دومی را خرد نام گذاشته بودند. عقلگراها و خردگراها بدین ترتیب چهارچوب فلسفی تکامل دوران بعد از انقلابهای بزرگ غربی را فرموله کرده و روی سایر مکاتب مستقیم و یا غیر مستقیم تاثیر گذاشتند. یکی از مهمترین دغدغه های فکری هر دو نحله بررسی امکان ایجاد صلح در اروپا بود. استفاده از عقل/منطق و تاثیر استفاده از آن در تکامل ساختار اجتماعی/فردی جوامع مورد نظر مهمترین آلترناتیو تئوریک ارایه شد. پیروی از دستآوردهای عملی و تئرویک این نوخ عقلگرائی اعم از عقل فطری دکارت و یا عقل اکتسابی روشنفکران قرن هیجدهم، جوامع و افراد را وادار می کند که از جنگ دوری کنند و به صلح گرایش پیدا کنند.
کانت، عصر روشنگری را عصر خرد نامگذاری کرده بود. او در نوشته های خود از محور قرار گرفتن علوم طبیعی و یافته های آن و نیز استفاده از استدلال، خردگرائی، پراگماتیسم و عمل گرائی دفاع کرده و خواهان پیروی از چنین تفکری در زندگی اجتماعی بود و نه نظم الهی! رابطه دولت و افراد، طبق این نظر می بایست با استفاده از خرد تنظیم و تطبیق داده شود. کانت با طرح اندیشه های فلسفی در حوزه اخلاق و معرفت شناسی جایگاه خاصی دارد. او طرحی نو در حوزه فلسـفه سیاسـی مطـرح سـاخت. وی بـا ارائـه طـرح "صـلح پایدار"، به بررسی روابط افراد و جامعه پرداخت. کانت با پذیرش وجود نطفه هائی از تفکر و عمل شریر در انسان و با تأکید بر ساورن بودن و استقلال افراد و مددجویی از عقل عملی و اخلاق نهفته درون انسان، در پی یافتن راهی برای خاتمه دادن به ستیزه ها و نزاع هایی بود که وی را آزار می داد. طرح صلح پایدار کانت شامل برخی ساختارهای فراملی بود که تضمین هایی را به منظور تثبیت صلح پایدار ارائه می کـرد. همین ساختارها، عملن و بعدها توانستند زیربنای فکری تأسیس جامعه ملل را فراهم سازند.
من در این قسمت به معرفی یکی از نویسندگان زن فرانسه و اروپا (نفر راست در تصویر) می پردازم که خود سالنی داشت که محل تجمع روشنفکران پاریس بود. سپس با معرفی نظریات ماری ولستنکرافت مقاله را ادامه داده و کوتاه به بررسی زندگی و آثار جین آستین خواهم پرداخت. این موقعیت بسیار مناسبی است برای بزرگداشت نقش زنان در زندگی اجتماعی، علمی و سیاسی جهان و خوشآمد گوئی به روز زن!

مادام ژرمین دو استائل Madam de Stael (1766-1817)
مادام ژرمین دو استائل دختر وزیر اقتصاد ناپلئون سوم ژاکوبن نکر بود. رفرمهای اقتصادی نکر اگرچه نمی توانست بستری برای انقلاب باشد ولی شرایط را برای تغییر و تحولات زیر ساختی مهم در جامعه ی فرانسه را آماده کرد. با توجه به اینکه هم شوهر مادام دو استائل و هم خود ایشان از خانواده های ثروتمند بودند و ارتباط تنگاتنگی با طبقه متوسط روشنفکر و شبکه ی اشراف اروپا داشتند؛ این ارتباطها زمینه خوبی برای آنها بود تا از ثروت و مقام اجتماعی خود استفاده بهینه کرده و به رشد و ترویج نظریات آزادیخواهانه ی خود بپردازند! مادام دو استائل تسلط خوبی به ادبیات و فلسفه ی معاصر خود داشت. روسو را می ستود، کتابی در پیروی از نظریات او نوشت ولی انتقادات جدی به نظریات روسو داشت که بیشتر به کسری حقوق برابر برای زنان در نظریات روسو بود. این کتاب در حقیقت دنباله ی انسکلوپدیائی بود که توسط کندراس شروع شده بود. بعد از قدرت گرفتن ناپلئون ژرمین کتابی در رابطه با تاریخ تکامل اجتماعی، زندگی مردم و ادبیات نوشت که در آن به رد نظریات روسو در رابطه با تقلیل نقش زنان در جامعه بود. این کتاب و سایر نوشته های او مورد توجه روشنفکران اروپائی قرار گرفت.
رمان اول او روایت زنی بود که توسط جامعه، خشونت آشکار جامعه آسیب دیده بود و می شود گفت که این رمان اتوبیوگرافی نویسنده بود. او با ناپلئون ملاقات کرد ولی آنگونه که انتظار داشت مورد توجه ناپلئون قرار نگرفت. از این نظر به نفی همدیگر پرداختند. همانطوریکه نوشتم از نظریات کندراس و ایمانوئل کانت تاثیر گرفته بود. بعد از انقلاب فرانسه و طبق قانون اساسی مدون و برخواسته از انقلاب زنان حق انتخاب داشتند و بطور قانونی (تقریبن) همپای مردان؛ ولی این آزادیها توسط فرمانها و قوانین تصویب شده در دوره ی ناپلئون لغو شدند. این عقب نشینی با فشار کلیسا و تعهدی که ناپلئون به کلیسای کاتولیک/ پاپ داده بود شکل گرفت. مادام دو استائل پروتستان بود و لیبرال و از همین بستر مخالف ناپلئون و مذهب کاتولیک.
محتوای کتاب دیگر مادام دو استائل در رابطه با تاریخ ادبیات و زندگی مردم بود. شکاف با نظریات روسو اینجا بیشتر خودش را نشان می دهد. نقش زنان در هنر و ادبیات را توضیح داده و خواستار جضور زنان در همه ی حوزه های اجتماعی بخصوص فرهنگ، علوم و ادبیات – که نقطه ی مقابل نظریات روسو بود – آن خط سرخی است که در کتاب تکامل می یابد. طبق نظریات روسو وظیفه ی زنان اداره ی امور خانه و پرستاری از مرد بود. آنچه که روسو با عنوان "طبیعی" توضیح می دهد: " اساسی ترین وظیفه ما آنست که مطابق آنچه که طبیعت خواسته، عمل نمائیم زیرا ما همواره به آنچه که انسانها آنرا قوانین (تمدن) مینامند، متمایل میشویم." مادام دو استائل در آلمان، ایتالیا، انگلیس و سایر کشورهای اروپائی زندگی و تحقیق کرد. مجالس و جلسات گوناگونی در تبلیغ ادبیات، سیاست و هنر برگزار کرد. مجموعه آثار مادام دو استائل در هفده جلد منتشر شد و بخش جدی از نوشته های او توسط روشنفکران و علاقمندان سیاست، ادبیات و هنر مطالعه و نظریات او روی روند رشد هنر و ادبیات آن دوره تاثیر داشت.
ماری ولستنکرافت (طلیعه ی تکامل تئوریهای آزادی زنان
ماری ولستنکرافت (1759-1797) در لندن متولد شد. بعد از مدتی همراه خانواده ی خود به یورکشایر کوچ کرد. در هیجده سالگی به ویلز برگشته و در شهر های مختلف انگلیس به کارهای گوناگون از جمله تدریس پرداخت. تحت تاثیر نظریات روسو قرار گرفته و با حفظ انتقاداتی به نظریات او به پرورش تئوری های جدید در رابطه با روابط قدرت پرداخت.
   یا پاسداری از حقوق زنان را در سال 1792 به چاپ”Vindication of the Right of Woman”
رساند. اگر چه این کتاب در بین گروه های رادیکال با استقبال زیادی روبرو شد ولی در سایر حوزه های کارعلمی و سیاسی عصر خود با تمسخر روبرو گشته و اهمیت زیادی پیدا نکرد. البته دلیل این امر زیاد هم عجیب نبود. ولستنکرافت در این نوشته پایه های قدرت سیاسی موجود عصر خود یعنی رهبری مردان، اشراف، روشنفکران و سایر نیروهائی که در خدمت قدرت و سیستم موجود عمل می کردند زیر علامت سئوال برد.
در برخورد دیالکتیکی به گفتمان های متداول زمان خود به نقد نظریات تئوریسن های لیبرالی، چون هابس، بنتهام، جان لاک و به آن بخش از نظریات روسو که حقوق زنان را نادیده گرفته بود پرداخت. همان طوریکه مطلع هستید، مشارکت و حضور برابر زنان با مردان در سیاست و در تئوری تا ارایه ی نظریات جان استوارت میل مسکوت گذاشته شد بود. همین بی توجهی نیروهائی حاکم بر سیاست وسایر حوزه های قدرت، سبب کم اهمیت جلوه دادن چنین نظریاتی را بدنبال داشت. علیرغم دموکراتیک و منطقی بودن نظریات ولستنکرافت، تاکنون این نظریه پردازکه جلوتر از زمان خود حرکت می کرد، در بین فعالین حقوق زن و گفتمان برابرطلبی تقریبن گمنام باقی مانده است.
رابطه ی برابری سیاسی و آزادی
ولستنکرافت به وابستگی دو گفتمان مهم در حقوق انسانی یعنی برابری سیاسی و آزادی باور داشت و آن را بعنوان یکی از پایه های اساسی یک جامعه ی انسانسالار ارزیابی می کرد. همچون روسو رهائی سیاسی برای کسانی را که دائم بدنبال انباشت پول و مادیات بودند مشکل می دانست. بدیگر بیان آزادی را با کسب و یا شکار دائمی مادیات و ثروت در تضاد می دید. "نگ. به دفاع از حقوق زنان ص. 255
او همچون روسو معتقد بود که ارزش گذاری بیش از حد به ثروت و افراد ثروتمند موجب بوجود آمدن دردها و مشکلات زیادی در ساختن یک جامعه ی دموکراتیک بهمراه خواهد داشت. ولی تاکید می کرد که یکی از مهمترین عواملی که میتواند امکان مشارکت افراد را در مسایل سیاسی و اجتماعی جامعه افزایش دهد رهائی شهروندان از فقر می باشد. گشایش این مشکل را با تقسیم برابر ارث بین زن و مرد، تقسیم و انتقال قدرت از نسلهای پیر به نسل جوان امکان پذیر می دید. اومعتقد بود که فقر می تواند چشم های بصیرت و اگاهی مردم را کور کرده و روح انسانها را کدر کند.
ولی از طرف دیگر نوآوری و ابتکار را با کمبود های مادی درارتباط می دید. او معتقد بود، انسانها آن گاه می توانند توانائی ها و عواطف انسانی خود را بهتر پرورش دهند که در مضیقه قرار گیرند. در استمرار تدریس و تحقیق روی مسایل عمومی و بخصوص زنان، کار پژوهشی خود را همصدا با استوارت میل و بخشن روسو برای ایجاد جامعه ای که در آن برابری انسان ها در مقابل قانون یکی از اصول بنیادی آن بود تعمیق داد. در منظر تفکر ولستنکرافت، تنها در یک جامعه ای که برابری بین زن و مرد وجود داشته باشد، امکان اعمال خرد جمعی، روشنگری و اگاهی عمومی، ارتباط کم تنش انسانها باهم دیگرو درک متاقبل خواست های انسانی قابل ارتقا و پیاده شدن هست. او مینویسد:
"تقسیم غیر منطقی (تئوریک و عملی) مردم جهان به طبقات و گروه های مرفه، قدرقدرت و طبقه ی پائین، احمق و حسود به تخریب تمدن انسانی ختم شده و همه ی اقشار جامعه را یکسان به ارتشا می کشد. در چنین طبقه بندی متاسفانه تعهد و انجام وظیفه انسانها در زندگی نیست که معیار مقایسه و اندازه گیری شمرده میشود، بلکه برعکس ثروت و مقام اجتماعی است که ارزش ساز هست. آنگاه که وظایف روزمره به خوبی انجام نمی شوند، بدلیل این است که احساسات انسانی نیروی کافی برای چالش های جدید برای انجام تعهدات خود، که یک پاداش طبیعی در مقابل انجام وظایف است بدست نمی آورند" نگ. پاسداران آزادی. ص: 7-256
عمل اجتماعی، تئوری و تقسیم قدرت
چند نکته در پاساژ بالا و نوشته های ولستنکرافت وجود دارد که حائز توضیح بیشتری است. نکته ی اول تاکید روی تئوری و اهمیت تاثیرآن روی راهکارهائی است که به ایجاد سامان های اجتماعی منجر می شود. برای مثال، او می نویسد که طبقه بندی گروههای انسانی وحیوانات بطور ویژه و مسایل طبیعی عمومن در حوزه ی کار محققین و دانشمندان قرار داشته و دارد. این گروه با درجه بندی جانبدارانه، منفی و یا انحرافی میتواند افراد، حرکت و یا گروهی را ضعیف، احمق و ابتدائی جلوه داده و بالعکس مقام و جایگاه فرد و یا گروه دیگر را به عرش برساند. موضوع دیگر تاکید روی ذهنیت و آن باورداشت هائی که در انسان ها نهادی شده وجزوهویت های فردی ویا گروهی در نظر گرفته می شوند، هست. این بدین معنی است گروههای انسانی در برخورد با هنجار های فکری و اجتماعی که مورد قبول آنها نبوده، و با میراثهای فکری از پیش ساخته شده ی آنها تطابق نداشته و یا در چهارچوب این معیار ها نگنجند در تقابل قرار میگیرند. نقطه ی عزیمت مادر چنین مواردی متاسفانه سنت ها، پیشداوری ها، آئین های عمومی و آن مقررات و تاریخ نوشته شده ای است که توسط طبقه ی برتر و پیروز بنیان گذاشته شده و با پذیرش طبقات ضعیف به سایر نسل ها منتقل گشته است. اگر این رابطه ها در قوانین جدید و مدرن بازنگری نشود، بر سر ما آن میاید که در خیلی از کشورهای مرد سالار شاهدش هستیم. یعنی خشونت غیر انسانی بر علیه زنان و استمرار رشد زیرساختهای اجتماعی مردسالار.
مثال های گوناگون برای اثبات این نظریه می شود آورد. یک مثال گویا حذف زنان از جرگه شهروندی در یونان، رم و جمهوری های دوری رنسانس بود. این پدیده تا اواسط قرن بیستم هم ادامه داشت. نصف جمعیت جوامع انسانی همراه با جوانان و مهاجرین حق انتخاب شدن و یا انتخاب کردن در امور سیاسی را نداشتند و این ضعف در سیستم تفکر و ساختار سیاسی جوامع غیر دموکراتیک مشکل عمده هم بحساب نمی آمد. این ساختارهای اجتماعی و سیاسی هنوز در خیلی از کشورهای اسلامی و یا مذهبی کهبرخی از آنها متحدین سیاسی و نظامی جوامع غربی هم هستند وجود دارد. برای مثال می توان از عربستان سعودی، پاکستان، پاره ای از کشور های آسیای میانه، کویت، شیخ نشین های خلیج و اکثر کشورهای اسلامی نام برد.
این حذف تئوریک و سیاسی در عمل اجتماعی، تاثیرات مادی و اقتصادی مهمی را بدنبال داشته و دارد. استثنا کردن زنان از داشتن حق مالکیت، عدم حضوردربازار کار از آن جمله نتایج چنین حذفی است. بدیگران بیان قدرتمندان کشورها که کنترل موسسه های سیاسی و فرهنگی وعلمی را در اختیاردارند؛ از این ذهنیت/تئوری که زنان با مردان برابر نیستند به این نتیجه می رسیدند که زنان می بایست از حق مشارکت در کارهای مهم کنار گذاشته شوند. اگرچه طرح این مسایل امروز با دانش فعلی ما و تئوری های فمنیستی نوشتن موارد بدیهی است ولی من ناگذیر از طح آیم موارد هستم. تاریخ بازگوئی و مرور پروسه هائی است که بر انسانیت گذشته و امکان بازگشت آن وجود دارد!
نتیجه این که قوانین مدنی، عمل اجتماعی و ساختارهای موجود سیاسی بخشن نتیجه ی تئوریهای موجود در این حوزه ها است. برداشت بعدی از این آنالیز می تواند این باشد که اگر ما به تئوری های درست، تدوین قوانین انسانی که توانائی توضیح روابط اجتماعی موجود که خود حاصل سامان اجتماعی، فکری و اقتصادی مسلط در جوامع گوناگون هست، دسترسی پیدا کنیم می توانیم به ارایه ی راه حل هائی که می توانند نیروهای زیادی را حول خود جمع کند موفق خواهیم شد. با چنین جمع بستی و پیروی از آن می شود گفت نصف راه ایجاد یک جامعه ی دموکراتیک را پیموده ایم.
نکته ی سوم و مهم پاساژ بالا تاکید روی اگاهی شهروندان هر جامعه در ایجاد و تکامل گزینه های جدید سیاسی است. تا زمانیکه ما نتوانیم یک فضای عمومی که در آن شهروندان، با بردباری و احترام متقابل به هویت قومی، جنسیت، توانئیها، اعتقاد و باورداشت ها، حقوق و وظایف افراد مورد بحث و آنالیز قرار گیرد ایجاد کنیم، بنیاد یک سامان دموکراتیک که توافق جمعی و ایجاد عدالت نتیجه ی آن است فقط بعنوان یک آرمان باقی خواهد ماند.
متاسفانه تحقیقات ولستنکرافت به ایجاد یک مدل جدید مدیریت سیاسی ختم نشد ولی از طرف دیگر تحول مهمی در آنالیز پیش شرطهای لازم برای یکپارچه کردن دو جنس/عضو تکمیل کننده ی مهم جامعه یعنی زنان و مردان را بوجود آورد. این مهم اگر درست اجرا شود می تواند به ساختن یک سیستم سیاسی جدید فرا روید. ولستنکرافت با تفسیر ها و نقدهای خود از افکار ونظریات موجود و نشان دادن نقاط ضعف سیستم سیاسی و اجتماعی که به حذف زنها از مشارکت در سیاست و انتخابات منجر شده بود به یک واقعیت تلخ انگشت گذاشت، که بزرگانی چون روسو، ولتر، دیدرو، ماکیاولی، مارسیلیوس و افلاطون و سایر اندیشمندان فلسفه و سیاست بی توجه بودند. نتیجه اخلاقی که از این نکته می شود گرفت این است که تحلیل های اجتماعی زمانی دقیقتر و کامل تر هستند که شخصی شده و با علایق اجتماعی افراد پیوند داده شوند. با این تاکید که نوعی فاصله بین منافع بلاواسطه ی خصوصی و موضوع تحقیق باید در نظر گرفته شود.
بهر جهت ماری ولستنکرافت با قدرت تمام در مقابل تفکرات روسو وجریان قدرتمند جمهوریخواهان و طرفداران الهی بودن روابط انسانی و "طبیعت هرگز اشتباه نمیکند" در تئوری و عمل؛ زنان، جوانان و "آن دیگری ها" را از جرگه ی شهروندی و پروسه مشارکت در مسایل سیاسی کنار گذاشته شده اند و در طبقه بندی اجتماعی زیر قدرت شهروند آزاد یعنی مردان ثروتمند جای می داد، ایستاد. بافت و هدف از نوشتن "پاسدارای از حقوق زنان" به گونه ای بود که تمامی نظریات و قرائتهائی که حق شهروندی زنان را نادیده می گرفت، آنالیز کرده و با استفاده از تجربیات موجود و منطق علمی رد کرده و گژینه ی دیگری را در مقابل خواننده قرار میدهد.
شاید ولستنکرافت جزو اولین کسانی نبود که از نابرابری زن ومرد و به بیان بهتر چرا زنان نتوانستند بعنوان شهروند و آزاد حساب شوند و حقوق برابر با سایرین داشته باشند برایش سئوال برانگیز بود، ولی آنالیز این مسئله و تئوریزه کردن و چاپ این نظریات آن چالش بزرگی بود که ولستنکرافت را در راه خود پیشرو کرد.
برای رفع مشکل سامان دیگری باید ساخت
ماری ولستنکرافت نتیجه می گیرد که: "آنچه که بعنوان خصوصیات زنان بر شمرده می شود و آنچه که ما انتظار و توقع داریم که زنان انجام دهند بر می گردد به رابطه ی قدرت در جامعه و روابط گروه های اجتماعی باهمدیگربطور عموم و زنان و مردان در طول تاریخ. آن تصویر و تعریفی که از زن داده می شود یک مسئله ی ارگانیگ و طبیعی نیست. بدین ترتیب آنچه باید در مرجله ی اول دگرگون شود تفکر و اندیشه ی ما در رابطه با جنسیت و هویت افراد و سپس آن سامان سیاسی و اقتصادی که پاسدار این چنین روابطی می باشد. (نگ. به پاسداری...ص:90).

او می نویسد: "فرق انسانها با حیوانات در عقل آنهاست. انسان ها بایست خرد خود را چراغ راه آینده ی خود کنند و با انباشت تجربه های ذیقیمت و رسیدن به دانش اجتماعی انسانی مترقی و ساختن یک جامعه ی بادوام، زندگی خود را جاودانه کنند. انسان توانائی درک درست از آنچه که در پیرامون اومی گذرد را دارد. با ساختن دنیای عادلانه که استوار است بر استفاده از خرد و حفظ منافع همه ی انسانها و همچنین باور به یک اخلاق اجتماعی عادلانه می توان از مشکلات و نابرابری های موجود کاست.

آنچه که وجه مشخصه ی ولستنکرافت از سایر متفکرین همعصر خودش است و اورا از متفکرینی چون ماکیاولی، مارسیلیوس، هابز، بنتهام، روسو، جان لاک ودیگران جدا می کند باور او به برابری مرد و زن در توانائی و درک زنان از مشکلات جامعه/فرد و ظرفیت الای آنها در تغییر شرایط اجتماعی است. او بدرستی باور داشت که اگر امکان ایجاد شرایط برابر برای زن و مرد فراهم شود و آنها با شرایط یکسان در مقابل امتحانات مشخص قرار گیرند احتمال اینکه هر دو جنس به جواب های مشابهی برسند زیاد است (نگ. پیشین:87

همانطوریکه در بالا اشاره کردم ماری تاکید می کرد که ایجاد شرایط مساوی برای رسیدن به نتایج مساوی بین زن ومرد کافی نیست، بلکه بایست توانائی ایجاد توازن قدرت بین زن و مرد آنهم در یک زمان طولانی؛ که در آن می تواند امکان رقابت زنان در مقابل مردان را در عرصه های مختلف کاری و رشد اجتماعی فراهم شود. فراموش نکنید که این سخنان را ازیک سیاستمدار زن سوئدی و یا انگلیسی، هندی و کانادائی که در قرن بیست یکم زندگی می کنند نمی شنویم بلکه این سخنان قدمتش به بیش ازدویست سال پیش بر می گردد.

انتقاد آشتی ناپذیر ولستنکرافت بیش تر از هر گروهی به آن افراد بر می گردد که مقام، ثروت و نفوذ خود را به ارث می برند. بیشتر ازهر موسسه ای کلیسا، ارتش و اشراف در معرض انتقاد او قرار داشتند. او می نویسد که: امتیازات، زندگی راحت وبدون دردسر، ویا طرح های بی فکرانه و سطحی این موسسات و گروه ها که استوار است به دارائی، بی مسئولیتی و همچنین بی خیالی، پایه و اساس ستم وارده برزنان است. (همان، ص: 317 و260)
جین آستین و روایتهای او از روابط پاتریارکال عصر
همانطوریکه قبلن اشاره کردم روسو و اغلب متفکران همعصر روسو در رابطه با حقوق زنان و یا جایگاه زنان نظریات ارتجاعی داشتند. بنظر آنها وظیفه زنان خانه داری، نگه داری، خدمت و دادن سرویس به مردان بود! مادام دو استائل و ماری ولستنکرافت دو نفر از پیشروان و تئوریسین های حقوق زنان بودند که نظر روسو در رابطه با طبیعی بودن این روابط به چالش کشیدند. جین آستین به شکل دیگری عمل کرد. آستین به معنی عمومی سیاسی کار نبود. در هیچ جریان سیاسی و یا حرفه ائی عضو نبود. نوشته ها و نظزیات آستین در نگاه اول بنظر رمانتیک و خانوادگی بنظر می رسند ولی با انعکاس شرایط زندگی زنان، روابط نابرابر در خانواد و مردسالاری؛ غیر مستقیم سیاسی و اجتماعی عمل کرد. آستین عمر بلندی نداشت فقط 42 سال زندگی کرد (1775 تا 1817). می شود گفت که همه ی زندگی اش درمیان خانواده و دوستانش گذشت.
او هیچ گاه به خارج از انگلستان سفر نکرد. با این که تم اصلی رمان هایش «ازدواج» است هرگز تن به ازدواج نداد. او عاشق نوشتن بود و همه شور و شوق زندگی اش را وقف نوشتن کرد. آستین به زبانی بسیار غنی و ساده زندگی زنان قرن هیجده را به تصویر کشیده است. جنس دوم و رابطه ی او با مردان تمهای اصلی نوشته های جین است! رمان های او اعکاسی رئالیستی از زندگی به ظاهر آرام و دور افتاده ی طبقه متوسط در شهر های انگلیس در اواخر قرن هیجدهم و اوایل قرن نوزدهم است.
می شود گفت که سبک جین آستین در شیوه نگارش منحصر به فرد است. بسیار ساده ولی با زبانی بسیار غنی به توضیح روابط اجتماعی و خانوادگی می پردازد. صدای راوی رمانها (جین آستین) با عمیق‌ترین احساسات شخصیت‌های قصه پیوند می‌خورد. بطوریکه با خواندن داستان‌های وی می‌توان پا جای پای شخصیت‌های رمان‌های او گذاشت. جین آستین در محیطی نسبتاً منزوی زندگی کرد و اوقات خود را بیشتر به نوشتن گذراند. به نظر نقادان، او نبوغی دووجهی داشت: هم طنز قدرتمندی داشت و هم اخلاقیات و روحیات آدم‌ها را خوب می‌شناخت. این دو وجه در نوشته‌های او نیز تجلی یافته‌است. زندگی اجتماعی و خانوادگی محملی است که نویسنده به کمک آن، با ژرف اندیشی، دربارهٔ انسان‌ها و روابط آن‌ها قضاوت می‌کند و نظر می‌دهد. کتابهای جین آستین هنوز جزو پرخواننده ترین رمانها بحساب می آید و به بیش از چهل زبان زنده ی دنیا ترجمه شده است. بدین ترتیب برد این روایتها از روابط مردسالار قرن هیجده تا کنون به زندگی پویای خود ادامه می دهد. لازم به یادآوری می دانم که اکثر کتابهای جین آستین به فارسی ترجمه شده است.


اگر عضو یکی از شبکه‌های زیر هستید می‌توانید این مطلب را به شبکه‌ی خود ارسال کنید:

Facebook
    Delicious delicious     Twitter twitter     دنباله donbaleh     Google google     Yahoo yahoo     بالاترین balatarin


چاپ کن

نظرات (۰)

نظر شما

اصل مطلب

بازگشت به صفحه نخست